Prakarana 10

Verse 184 (चौपाई)

उठे लखनु प्रभु सोवत जानी। कहि सचिवहि सोवन मृदु बानी।। कछुक दूर सजि बान सरासन। जागन लगे बैठि बीरासन।। गुँह बोलाइ पाहरू प्रतीती। ठावँ ठाँव राखे अति प्रीती।। आपु लखन पहिं बैठेउ जाई। कटि भाथी सर चाप चढ़ाई।। सोवत प्रभुहि निहारि निषादू। भयउ प्रेम बस ह्दयँ बिषादू।। तनु पुलकित जलु लोचन बहई। बचन सप्रेम लखन सन कहई।। भूपति भवन सुभायँ सुहावा। सुरपति सदनु न पटतर पावा।। मनिमय रचित चारु चौबारे। जनु रतिपति निज हाथ सँवारे।।

ព្រះលក្ស្មណ៍បានក្រោកឡើង ដោយដឹងថាព្រះអម្ចាស់កំពុងគេង ហើយនិយាយយ៉ាងទន់ភ្លន់ទៅកាន់រដ្ឋមន្ត្រី ឲ្យព្រះអង្គសម្រាក។ ព្រះអង្គបានយកធ្នូនិងព្រួញរបស់ព្រះអង្គ ហើយអង្គុយនៅចម្ងាយបន្តិច ដោយអនុវត្តទឹកចិត្តយុទ្ធជន ហើយចាប់ផ្តើមត្រួតត្រារបស់ព្រះអង្គ។ គុហៈបានហៅអ្នកជីកទូកដែលព្រះអង្គទុកចិត្ត ហើយឲ្យព្រះអង្គនៅតាមទីកន្លែងនានាដោយសេចក្តីស្រឡាញ់យ៉ាងខ្លាំង។ ព្រះលក្ស្មណ៍ផ្ទាល់បានទៅអង្គុយនៅជិត ដោយមានព្រួញនៅក្បាលព្រះអង្គ ហើយធ្នូរបស់ព្រះអង្គត្រូវបានខ្សែបាក់។ ដោយទតឃើញព្រះអម្ចាស់កំពុងគេង និសាទបានមើលព្រះអង្គ។ ព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះអង្គត្រូវបានចាក់ដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ ហើយរលាយក្នុងភាពទន់ភ្លន់។ រាងកាយរបស់ព្រះអង្គបានរំភើបដោយភាពរីករាយ ទឹកភ្នែកហូរចេញពីភ្នែករបស់ព្រះអង្គ ហើយព្រះអង្គបាននិយាយពាក្យដ៏ស្រឡាញ់ទៅកាន់ព្រះលក្ស្មណ៍។ «ព្រះរាជវាំងគឺស្រស់ស្អាតតាមធម្មជាតិ។ សូម្បីតែលំនៅរបស់ព្រះរាជានៃព្រះទាំងឡាយក៏មិនអាចប្រៀបផ្ទឹមបានដែរ។ របៀងដ៏ស្រស់ស្អាតរបស់វា ដែលធ្វើពីត្បូង មើលទៅដូចជាព្រះអម្ចាស់នៃសេចក្តីស្រឡាញ់បានបង្កើតវាដោយព្រះហស្ថរបស់ព្រះអង្គផ្ទាល់។»

Verse 185 (दोहा/सोरठा)

सुचि सुबिचित्र सुभोगमय सुमन सुगंध सुबास। पलँग मंजु मनिदीप जहँ सब बिधि सकल सुपास।।90।।

បរិសុទ្ធ ស្រស់ស្អាតខ្លាំងណាស់ ពេញដោយភាពរីករាយ ជាមួយផ្កាដ៏ក្លិនក្រអូបនិងឈួរល្អ។ គ្រែដ៏ស្រស់ស្អាត ចង្កៀងដ៏គួរឲ្យទាក់ទាញ ដែលទាំងអស់គ្រប់យ៉ាងគឺពេញលេញដោយភាពបរិសុទ្ធ។

Verse 186 (चौपाई)

बिबिध बसन उपधान तुराई। छीर फेन मृदु बिसद सुहाई।। तहँ सिय रामु सयन निसि करहीं। निज छबि रति मनोज मदु हरहीं।। ते सिय रामु साथरीं सोए। श्रमित बसन बिनु जाहिं न जोए।। मातु पिता परिजन पुरबासी। सखा सुसील दास अरु दासी।। जोगवहिं जिन्हहि प्रान की नाई। महि सोवत तेइ राम गोसाईं।। पिता जनक जग बिदित प्रभाऊ। ससुर सुरेस सखा रघुराऊ।। रामचंदु पति सो बैदेही। सोवत महि बिधि बाम न केही।। सिय रघुबीर कि कानन जोगू। करम प्रधान सत्य कह लोगू।।

បានរៀបចំសំលៀកបំពាក់និងខ្នើយជាច្រើនប្រភេទ ពពុះសក្បជាតិស្រស់ស្អាត ទន់ល្មើយនិងស្អាតណាស់។ នៅទីនោះ សីតា និងរាមាបានសម្រាកពេលយប់ ដោយសាររូបសម្បត្តិរបស់ពួកទ្រង់ ទ្រង់បានដកយកអារម្មណ៍ស្រវឹងរបស់ព្រះកាមទៅ។ ទ្រង់ទាំងពីរ សីតា និងរាមា បានដេកលើគ្រែដូចគ្នា សំលៀកបំពាក់របស់ទ្រង់បានស្រស់និងរអាក់រអួល ប៉ុន្តែទ្រង់មិនស្វែងរកការផ្លាស់ប្តូរឡើយ។ មាតា បិតា ញាតិការ និងអ្នកស្រុកក្នុងទីក្រុង មិត្តភក្តិ អ្នកមានគុណធម៌ ប្រុសជាខ្ញុំ និងស្រីជាខ្ញុំ។ អ្នកដែលពួកទ្រង់ព្រួយព្រះទ័យដូចជាជីវិត នៅលើដីនោះព្រះអង្គរាមាទ្រង់បានសម្រាក។ បិតារបស់នាងគឺព្រះយនកៈ ដែលមានកិត្តិយសល្បីល្បាញក្នុងលោកដោយអំណាចរបស់ទ្រង់ បិតាក្មេងគឺស្តេចនៃទេវតា មិត្តភក្តិរបស់នាងគឺព្រះអង្គម្ចាស់នៃរាជវង្សរឃុ។ រាមចន្ទ្រគឺស្វាមីរបស់បុត្រីនៃវិទេហៈ នៅពេលនាងដេកលើដី គ្មាននរណាម្នាក់ស្មើនឹងនាងឡើយ។ ថាតើសីតា និងវីរបុរសនៃរាជវង្សរឃុសមរម្យនឹងព្រៃ អ្នកស្រុកនិយាយថា ការងារគឺសំខាន់បំផុត នេះគឺជាសច្ចធម៌។

Verse 187 (दोहा/सोरठा)

कैकयनंदिनि मंदमति कठिन कुटिलपनु कीन्ह। जेहीं रघुनंदन जानकिहि सुख अवसर दुखु दीन्ह।।91।।

បុត្រីល្ងង់ខ្លៅនៃកៃកេយីបានប្រើកលល្បិចស្រួចស្រាវនិងរឹងរ៉ូ ដែលនាងបានឲ្យទុក្ខវេទនានៅពេលនៃសុភមង្គលដល់ការរីករាយរបស់រាជវង្សរឃុ និងយនកី។

Verse 188 (चौपाई)

भइ दिनकर कुल बिटप कुठारी। कुमति कीन्ह सब बिस्व दुखारी।। भयउ बिषादु निषादहि भारी। राम सीय महि सयन निहारी।। बोले लखन मधुर मृदु बानी। ग्यान बिराग भगति रस सानी।। काहु न कोउ सुख दुख कर दाता। निज कृत करम भोग सबु भ्राता।। जोग बियोग भोग भल मंदा। हित अनहित मध्यम भ्रम फंदा।। जनमु मरनु जहँ लगि जग जालू। संपती बिपति करमु अरु कालू।। धरनि धामु धनु पुर परिवारू। सरगु नरकु जहँ लगि ब्यवहारू।। देखिअ सुनिअ गुनिअ मन माहीं। मोह मूल परमारथु नाहीं।।

នាងបានក្លាយជាក្របីដែលកាប់ដើមឈើនៃរាជវង្សព្រះអាទិត្យ ដំបូន្មានអាក្រក់របស់នាងបាននាំយកទុក្ខវេទនាដល់លោកទាំងមូល។ ទុក្ខវេទនាធ្ងន់ធ្ងរបានធ្លាក់មកលើនិសាទៈ គាត់បានឃើញរាមា និងសីតាកំពុងដេកលើដី។ លក្ស្មណៈបាននិយាយដោយពាក្យគួរសមនិងទន់ភ្លន់ ប្រកបដោយចំណេះដឹង ការប្រាសចាក និងរសជាតិនៃភក្តីភាព។ គ្មាននរណាម្នាក់ជាអ្នកឲ្យសុភមង្គលឬទុក្ខវេទនាដល់អ្នកដទៃឡើយ ប្អូនប្រុសទាំងអស់ អ្នកត្រូវទទួលផលនៃការងាររបស់ខ្លួនឯង។ ការរួបរួម ការបែកបាក់ ការសោយសុខ ល្អនិងអាក្រក់ បាននិងបាត់គឺជាក្រញ៉ាំនៃសេចក្តីវង្វេង។ ការកើតនិងស្លាប់ នៅលំដាប់លោកបន្តទៅ សម្បត្តិនិងទុក្ខវេទនាគឺជាប្រវត្តិនិងពេលវេលា។ ផែនដី ទីស្នាក់ ទ្រព្យសម្បត្តិ ទីក្រុង និងគ្រួសារ ឋានសួគ៌និងនរក នៅលំដាប់កិច្ចការលោកីយ៍បន្តទៅ។ អ្វីគ្រប់យ៉ាងដែលបានឃើញ បានឮ ឬបានគិតក្នុងចិត្ត គ្មានប្រយោជន៍ខ្ពស់បំផុតនៅក្នុងឫសគល់នៃសេចក្តីវង្វេងឡើយ។

Verse 189 (दोहा/सोरठा)

सपनें होइ भिखारि नृप रंकु नाकपति होइ। जागें लाभु न हानि कछु तिमि प्रपंच जियँ जोइ।।92।।

ក្នុងសុបិន្ត ស្តេចអាចក្លាយជាអ្នកសុំទាន និងអ្នកសុំទានអាចក្លាយជាស្តេច នៅពេលភ្ញាក់ឡើង គ្មានការទទួលបានឬបាត់បង់អ្វីទេ។ មានតែការបញ្ឆោតលោកីយ៍ដែលចាក់ស្រេះព្រលឹងប៉ុន្តែ។

Verse 190 (चौपाई)

अस बिचारि नहिं कीजअ रोसू। काहुहि बादि न देइअ दोसू।। मोह निसाँ सबु सोवनिहारा। देखिअ सपन अनेक प्रकारा।। एहिं जग जामिनि जागहिं जोगी। परमारथी प्रपंच बियोगी।। जानिअ तबहिं जीव जग जागा। जब जब बिषय बिलास बिरागा।। होइ बिबेकु मोह भ्रम भागा। तब रघुनाथ चरन अनुरागा।। सखा परम परमारथु एहू। मन क्रम बचन राम पद नेहू।। राम ब्रह्म परमारथ रूपा। अबिगत अलख अनादि अनूपा।। सकल बिकार रहित गतभेदा। कहि नित नेति निरूपहिं बेदा।

គិតដូច្នេះ កុំឲ្យមានកំហឹង ហើយកុំធ្វើទោសដល់នរណាម្នាក់ដោយឥតប្រយោជន៍។ មនុស្សទាំងអស់គឺជាអ្នកដេកក្នុងយប់នៃសេចក្តីវង្វេង ពួកគេមើលឃើញសុបិន្តជាច្រើនប្រភេទ។ ក្នុងលោកនេះ មានតែយោគីទេដែលភ្ញាក់ឡើង អ្នកស្វែងរកសច្ចធម៌ខ្ពស់បំផុតគឺប្រាសចាកពីការបញ្ឆោតលោកីយ៍។ ដឹងថាព្រលឹងភ្ញាក់ឡើងក្នុងលោកនៅពេលវាបែរចេញពីការសោយសុខផ្លូវភេទ។ នៅពេលការសម្គាល់កើតឡើង និងសេចក្តីវង្វេងនៃការជាប់ជំពាក់ភាសចេញ នោះមានសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះព្រះបាទនៃព្រះអង្គម្ចាស់នៃរាជវង្សរឃុ។ មិត្តភក្តិ នេះគឺជាប្រយោជន៍ខ្ពស់បំផុត ឲ្យស្រឡាញ់ព្រះបាទរបស់រាមាក្នុងចិត្ត ការងារ និងពាក្យ។ រាមាគឺជាសច្ចធម៌ខ្ពស់បំផុត រូបនៃប្រយោជន៍ខ្ពស់បំផុត មិនអាចមើលឃើញ មិនប្រាកដ គ្មានដើម និងគ្មានដូច។ ទ្រង់គឺស្អាតពីអាក្រក់ទាំងអស់ លើសពីការបែងចែកទាំងអស់ គម្ពីរវេទបានពណ៌នាព្រះអង្គជានិច្ចថា មិនមែននេះទេ មិនមែននេះទេ។

Verse 191 (दोहा/सोरठा)

भगत भूमि भूसुर सुरभि सुर हित लागि कृपाल। करत चरित धरि मनुज तनु सुनत मिटहि जग जाल।।93।।

ហៃព្រះអង្គមានការអាណិតអាសូរ ដើម្បីប្រយោជន៍នៃអ្នកភក្តិ ផែនដី ទេវតា និងគោ ព្រះអង្គបានធ្វើការលេងទេវៈដោយទទួលយករាងកាយមនុស្ស នៅពេលឮវា ក្រញ៉ាំនៃលោកត្រូវបានបំផ្លាញ។

Verse 192 (चौपाई)

सखा समुझि अस परिहरि मोहु। सिय रघुबीर चरन रत होहू।। कहत राम गुन भा भिनुसारा। जागे जग मंगल सुखदारा।। सकल सोच करि राम नहावा। सुचि सुजान बट छीर मगावा।। अनुज सहित सिर जटा बनाए। देखि सुमंत्र नयन जल छाए।। हृदयँ दाहु अति बदन मलीना। कह कर जोरि बचन अति दीना।। नाथ कहेउ अस कोसलनाथा। लै रथु जाहु राम कें साथा।। बनु देखाइ सुरसरि अन्हवाई। आनेहु फेरि बेगि दोउ भाई।। लखनु रामु सिय आनेहु फेरी। संसय सकल सँकोच निबेरी।।

មិត្តភក្តិ ដោយយល់ដូច្នេះ បោះបង់សេចក្តីវង្វេង និងក្លាយជាអ្នកភក្តិចំពោះព្រះបាទនៃសីតា និងវីរបុរសនៃរាជវង្សរឃុ។ នៅពេលគាត់និយាយពីគុណធម៌របស់រាមា យប់បានកន្លងទៅ លោកបានភ្ញាក់ឡើង នាំយកសេចក្តីរីករាយនិងសុភមង្គល។ បន្ទាប់ពីបោះបង់ការព្រួយបារម្ភទាំងអស់ រាមាបានងូតទឹក សុមន្ត្រដ៏មានប្រាជ្ញាបានឲ្យទឹកដោះទៅដើមពោធិ។ រួមជាមួយប្អូនប្រុសរបស់ទ្រង់ ទ្រង់បានធ្វើសក់ជាក្រចក នៅពេលឃើញដូច្នេះ ភ្នែករបស់សុមន្ត្របានបំពេញដោយទឹកភ្នែក។ ចិត្តរបស់គាត់ដុតដោយទុក្ខវេទនា មុខរបស់គាត់ស្រអាប់ ដោយច្របាច់ដៃគាត់និយាយពាក្យនៃការធ្មតាយ៉ាងខ្លាំង។ គាត់និយាយថា ហៃព្រះអង្គ ហៃព្រះអង្គម្ចាស់នៃកោសលៈ យករទេះហើយទៅជាមួយរាមា។ បង្ហាញព្រៃនិងច្រាំងទន្លេគង្គាឲ្យទ្រង់ បន្ទាប់មកនាំប្អូនប្រុសទាំងពីរមកវិញដោយមិនពន្យាពេល។ នាំលក្ស្មណៈ រាមា និងសីតាមកវិញ ដោះស្រាយការសង្ស័យទាំងអស់និងដកចេញនូវការស្ទាក់ស្ទើរទាំងអស់។

Verse 193 (दोहा/सोरठा)

नृप अस कहेउ गोसाईं जस कहइ करौं बलि सोइ। करि बिनती पायन्ह परेउ दीन्ह बाल जिमि रोइ।।94।।

ស្តេចបាននិយាយដូច្នេះថា ហៃព្រះអង្គ អ្វីដែលព្រះអង្គនិយាយ ខ្ញុំនឹងធ្វើដូច្នេះ។ គាត់បានធ្វើបុគ្គលិកលតោលហើយធ្លាក់ក្រោមព្រះបាទទ្រង់ យំដូចជាក្មេង។

Verse 194 (चौपाई)

तात कृपा करि कीजिअ सोई। जातें अवध अनाथ न होई।। मंत्रहि राम उठाइ प्रबोधा। तात धरम मतु तुम्ह सबु सोधा।। सिबि दधीचि हरिचंद नरेसा। सहे धरम हित कोटि कलेसा।। रंतिदेव बलि भूप सुजाना। धरमु धरेउ सहि संकट नाना।। धरमु न दूसर सत्य समाना। आगम निगम पुरान बखाना।। मैं सोइ धरमु सुलभ करि पावा। तजें तिहूँ पुर अपजसु छावा।। संभावित कहुँ अपजस लाहू। मरन कोटि सम दारुन दाहू।। तुम्ह सन तात बहुत का कहऊँ। दिएँ उतरु फिरि पातकु लहऊँ।।

ហៃបិតា សូមធ្វើការអាណិតអាសូរដែលនាំឲ្យអយោធ្យាមិនក្លាយជាក្មេងកំព្រាឡើយ។ បន្ទាប់ពីបានភ្ញាក់រាមាដោយពាក្យទាំងនេះ ស្តេចបាននិយាយថា ហៃបិតា អ្នកបានពិនិត្យការងារទាំងអស់នៃធម៌។ សិវី ទធីចិ ស្តេចហរិចន្ទ្របានទទួលយកទុក្ខវេទនារាប់លានដើម្បីធម៌។ រន្តិទេវ ពាលី ស្តេចដ៏មានប្រាជ្ញាបានថ្កើងធម៌ហើយទទួលយកការលំបាកជាច្រើន។ គ្មានធម៌ផ្សេងស្មើនឹងសច្ចធម៌ឡើយ នេះត្រូវបានប្រកាសក្នុងគម្ពីរវេទ និងបុរាណ។ ខ្ញុំបានទទួលធម៌នោះដោយងាយស្រួល ប្រសិនបើខ្ញុំបោះបង់វា ការអាម៉ាស់នឹងគ្របដណ្តប់លើលោកទាំងបី។ ការអាម៉ាស់ នៅទីដែលម្នាក់ត្រូវបានគេគោរព គឺអាក្រក់ជាងការស្លាប់ វាគឺជាទុក្ខវេទនាគួរឲ្យខ្លាច អាក្រក់ជាងរាប់លានដង។ តើខ្ញុំត្រូវនិយាយអ្វីទៀតទៅអ្នក ហៃបិតា ប្រសិនបើខ្ញុំទទួលយកការផ្តល់របស់អ្នក ខ្ញុំនឹងទទួលបាប។

Verse 195 (दोहा/सोरठा)

पितु पद गहि कहि कोटि नति बिनय करब कर जोरि। चिंता कवनिहु बात कै तात करिअ जनि मोरि।।95।।

ដោយកាន់ព្រះបាទបិតារបស់ខ្ញុំ ផ្តល់ការគោរពរាប់លានដង ខ្ញុំធ្វើការសុំទានដោយដៃប្រកបគ្នា។ កុំព្រួយបារម្ភពីរឿងអ្វីទាំងអស់ ហៃបិតា កុំធ្វើឲ្យខ្ញុំមានទុក្ខវេទនា។

Verse 196 (चौपाई)

तुम्ह पुनि पितु सम अति हित मोरें। बिनती करउँ तात कर जोरें।। सब बिधि सोइ करतब्य तुम्हारें। दुख न पाव पितु सोच हमारें।। सुनि रघुनाथ सचिव संबादू। भयउ सपरिजन बिकल निषादू।। पुनि कछु लखन कही कटु बानी। प्रभु बरजे बड़ अनुचित जानी।। सकुचि राम निज सपथ देवाई। लखन सँदेसु कहिअ जनि जाई।। कह सुमंत्रु पुनि भूप सँदेसू। सहि न सकिहि सिय बिपिन कलेसू।। जेहि बिधि अवध आव फिरि सीया। सोइ रघुबरहि तुम्हहि करनीया।। नतरु निपट अवलंब बिहीना। मैं न जिअब जिमि जल बिनु मीना।।

អ្នកដូចជាឪពុករបស់ខ្ញុំ មានចិត្តស្រឡាញ់យ៉ាងខ្លាំងចំពោះសុខមង្គលរបស់ខ្ញុំ ដោយដៃទាំងពីរបត់ជើង ខ្ញុំនឹងអង្វរករ ហៃឪពុក។ ក្នុងគ្រប់វិធីដែលជាកាតព្វកិច្ចរបស់អ្នក សូមធ្វើដូច្នេះដើម្បីឱ្យឪពុករបស់ខ្ញុំមិនទទួលទុក្ខ។ លុះឮសន្ទនារវាងព្រះអម្ចាស់នៃរាជវង្សរឃុ និងរដ្ឋមន្ត្រីរបស់ទ្រង់ ពួកនិសាទ រួមជាមួយញាតិមិត្តទាំងអស់ ក្លាយជាអ្នកមានចិត្តរំជើយរំជួយ។ បន្ទាប់មក លក្សណ៍មណៈបាននិយាយពាក្យដែលមិនសមរម្យខ្លះ ព្រះអម្ចាស់ទ្រង់ហាមឃាត់ទ្រង់ ដោយទុកដូចជារឿងមិនសមរម្យយ៉ាងខ្លាំង។ ព្រះរាម ដោយមានការខ្មាសអៀន ទ្រង់ឱ្យទ្រង់ស្បថថា ហៃលក្សណ៍មណៈ សូមនាំសារទៅដោយមិនចាំបាច់ទៅទីនោះដោយខ្លួនឯង។ សុមន្ត្រៈបាននិយាយទៅកាន់ព្រះរាជាម្ដងទៀតថា នាងសីតា នឹងមិនអាចទ្រាំទ្រនឹងទុក្ខក្នុងព្រៃបានទេ។ តាមវិធីណាដែលនាងសីតាត្រឡប់ទៅក្រុងអយុធ្យាវិញ វិធីនោះអ្នកត្រូវធ្វើ ហៃអ្នកប្រសើរបំផុតនៃរាជវង្សរឃុ។ បើមិនដូច្នោះទេ ខ្ញុំនឹងគ្មានទីពឹងទាំងស្រុង ខ្ញុំនឹងមិនរស់នៅទេ ដូចត្រីមិនអាចរស់នៅដោយគ្មានទឹក។

Verse 197 (दोहा/सोरठा)

मइकें ससरें सकल सुख जबहिं जहाँ मनु मान।। तँह तब रहिहि सुखेन सिय जब लगि बिपति बिहान।।96।।

នៅក្នុងផ្ទះម្តាយរបស់ខ្ញុំ និងផ្ទះឪពុកក្មេករបស់ខ្ញុំ សុភមង្គលទាំងអស់គង់នៅកន្លែងណាដែលចិត្តរបស់ខ្ញុំរកឃើញនូវការពេញចិត្ត។ នៅទីនោះ នាងសីតានឹងនៅរស់នៅដោយសុភមង្គលរហូតដល់គ្រោះមហន្តរាយនេះបានកន្លងទៅ។

Verse 198 (चौपाई)

बिनती भूप कीन्ह जेहि भाँती। आरति प्रीति न सो कहि जाती।। पितु सँदेसु सुनि कृपानिधाना। सियहि दीन्ह सिख कोटि बिधाना।। सासु ससुर गुर प्रिय परिवारू। फिरतु त सब कर मिटै खभारू।। सुनि पति बचन कहति बैदेही। सुनहु प्रानपति परम सनेही।। प्रभु करुनामय परम बिबेकी। तनु तजि रहति छाँह किमि छेंकी।। प्रभा जाइ कहँ भानु बिहाई। कहँ चंद्रिका चंदु तजि जाई।। पतिहि प्रेममय बिनय सुनाई। कहति सचिव सन गिरा सुहाई।। तुम्ह पितु ससुर सरिस हितकारी। उतरु देउँ फिरि अनुचित भारी।।

ព្រះរាជាបានធ្វើការអង្វរករក្នុងលក្ខណៈដែលទុក្ខវេទនា និងសេចក្តីស្រឡាញ់របស់ទ្រង់មិនអាចពណ៌នាបាន។ លុះឮសារពីឪពុក សមុទ្រនៃការអាណិតអាសូរបានផ្តល់ការណែនាំដល់នាងសីតាក្នុងវិធីរាប់លាន។ បើអ្នកត្រឡប់ទៅវិញ ការព្រួយបារម្ភរបស់ម្តាយ ឪពុកក្មេក ឪពុក គ្រូ និងគ្រួសារជាទីស្រឡាញ់នឹងបាត់បង់ទាំងអស់។ លុះឮពាក្យរបស់ស្វាមី នាងកុមារីវិទេហៈទ្រង់មានប្រសាសន៍ថា សូមទ្រង់ព្រះសណ្តាប់ ហៃព្រះអម្ចាស់នៃជីវិតរបស់ខ្ញុំ ហៃអ្នកជាទីស្រឡាញ់បំផុត។ ព្រះអម្ចាស់ទ្រង់មានការអាណិតអាសូរ និងមានប្រាជ្ញាដ៏ប្រសើរ តើស្រមោលអាចមាននៅបានដោយគ្មានរាងកាយទេ? ពន្លឺទៅកន្លែងណានៅពេលដែលព្រះអាទិត្យចាកចេញ? ពន្លឺព្រះចន្ទទៅកន្លែងណានៅពេលដែលព្រះចន្ទចាកចេញ? នាងទ្រង់មានប្រសាសន៍ពាក្យនៃការអង្វរករដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះស្វាមី នាងទ្រង់មានប្រសាសន៍ទៅកាន់រដ្ឋមន្ត្រីដោយពាក្យដ៏ល្អ។ អ្នកដូចជាឪពុក និងឪពុកក្មេករបស់ខ្ញុំ ជាអ្នកប្រាថ្នាល្អ ខ្ញុំនឹងផ្តល់ចម្លើយ ទោះបីជាវាមិនសមរម្យយ៉ាងខ្លាំងក៏ដោយ។

Verse 199 (दोहा/सोरठा)

आरति बस सनमुख भइउँ बिलगु न मानब तात। आरजसुत पद कमल बिनु बादि जहाँ लगि नात।।97।।

ដោយត្រូវបានគ្របដណ្តប់ដោយទុក្ខវេទនា ខ្ញុំបានមកចំពោះមុខអ្នក សូមកុំបដិសេធខ្ញុំ ហៃឪពុក។ ដោយគ្មានផ្កាឈូកនៃព្រះបាទទាំងពីររបស់បុត្រព្រះទសរថ ខ្ញុំនឹងមិនអាចរស់នៅរហូតដល់ដង្ហើមចុងក្រោយទេ។

Verse 200 (चौपाई)

पितु बैभव बिलास मैं डीठा। नृप मनि मुकुट मिलित पद पीठा।। सुखनिधान अस पितु गृह मोरें। पिय बिहीन मन भाव न भोरें।। ससुर चक्कवइ कोसलराऊ। भुवन चारिदस प्रगट प्रभाऊ।। आगें होइ जेहि सुरपति लेई। अरध सिंघासन आसनु देई।। ससुरु एतादृस अवध निवासू। प्रिय परिवारु मातु सम सासू।। बिनु रघुपति पद पदुम परागा। मोहि केउ सपनेहुँ सुखद न लागा।। अगम पंथ बनभूमि पहारा। करि केहरि सर सरित अपारा।। कोल किरात कुरंग बिहंगा। मोहि सब सुखद प्रानपति संगा।।

ខ្ញុំបានឃើញទ្រព្យសម្បត្តិ និងកិត្តិយសរបស់ឪពុកខ្ញុំ និងព្រះបាទទ្រង់ដាក់លើអាសនៈដែលមានត្បូង និងកែវមុក។ នេះគឺជាផ្ទះរបស់ឪពុកខ្ញុំ ជាឃ្លាំងនៃសុភមង្គលពិតប្រាកដ ប៉ុន្តែឥឡូវនេះ ដោយគ្មានអ្នកជាទីស្រឡាញ់ ចិត្តរបស់ខ្ញុំមិនរកឃើញនូវភាពរីករាយទេ។ ឪពុកក្មេករបស់ខ្ញុំគឺជាព្រះរាជានៃកោសលៈ ដែលកិត្តិយសរបស់ទ្រង់រុងរឿងទូទាំងលោកទាំងដប់បួន។ ទ្រង់ជាអ្នកដែលព្រះអម្ចាស់នៃទេវតានាំមកខាងមុខ និងឱ្យអង្គុយលើបល្ល័ង្កពាក់កណ្តាល។ នេះគឺជាឪពុកក្មេករបស់ខ្ញុំ ដែលគង់នៅក្នុងក្រុងអយុធ្យា ជាមួយគ្រួសារដ៏ស្រឡាញ់ និងម្តាយក្មេកដូចជាម្តាយរបស់ខ្ញុំផ្ទាល់។ ដោយគ្មានធូលីនៃផ្កាឈូកនៃព្រះបាទទាំងពីររបស់ព្រះអម្ចាស់នៃរាជវង្សរឃុ គ្មានអ្វីឱ្យខ្ញុំមានភាពរីករាយទេ សូម្បីតែក្នុងគ្រប់គ្រាសុបិន។ ផ្លូវទៅកាន់ព្រៃគឺមិនអាចឆ្លងកាត់បាន ជាមួយភ្នំ ដំរី សីហា បឹង និងទន្លេដែលគ្មានព្រំដែន។ ពួកកោល កិរាត ក្ងាន និងបក្សីទាំងនេះ នាំឱ្យខ្ញុំមានភាពរីករាយនៅពេលដែលព្រះអម្ចាស់នៃជីវិតរបស់ខ្ញុំនៅជាមួយ។

Verse 201 (दोहा/सोरठा)

सासु ससुर सन मोरि हुँति बिनय करबि परि पायँ।। मोर सोचु जनि करिअ कछु मैं बन सुखी सुभायँ।।98।।

ខ្ញុំនឹងឱនខ្លួនចុះ និងក្រាបបូជាព្រះបាទទាំងពីររបស់ម្តាយក្មេក និងឪពុកក្មេកក្នុងការអង្វរករ។ សូមកុំព្រួយបារម្ភចំពោះខ្ញុំទេ ខ្ញុំនឹងមានសេចក្តីសុខក្នុងព្រៃដោយសភាពធម្មជាតិរបស់ខ្ញុំ។

Verse 202 (चौपाई)

प्राननाथ प्रिय देवर साथा। बीर धुरीन धरें धनु भाथा।। नहिं मग श्रमु भ्रमु दुख मन मोरें। मोहि लगि सोचु करिअ जनि भोरें।। सुनि सुमंत्रु सिय सीतलि बानी। भयउ बिकल जनु फनि मनि हानी।। नयन सूझ नहिं सुनइ न काना। कहि न सकइ कछु अति अकुलाना।। राम प्रबोधु कीन्ह बहु भाँति। तदपि होति नहिं सीतलि छाती।। जतन अनेक साथ हित कीन्हे। उचित उतर रघुनंदन दीन्हे।। मेटि जाइ नहिं राम रजाई। कठिन करम गति कछु न बसाई।। राम लखन सिय पद सिरु नाई। फिरेउ बनिक जिमि मूर गवाँई।।

ព្រះអម្ចាស់នៃជីវិតរបស់ខ្ញុំ ប្អូនប្រុសស្វាមីជាទីស្រឡាញ់របស់ខ្ញុំជាមិត្តរួមដំណើរ ជាវីរបុរសក្លាហានដែលកាន់ធ្នូនៅក្នុងដៃរបស់គាត់។ នឹងមិនមានការនឿយហត់ គ្មានការវង្វេង គ្មានទុក្ខក្នុងចិត្តរបស់ខ្ញុំទេ សូមកុំព្រួយបារម្�ញចំពោះខ្ញុំសូម្បីតែបន្តិច។ លុះឮពាក្យដ៏ស្ងប់ស្ងែងរបស់នាងសីតា សុមន្ត្រៈមានចិត្តរំជើយរំជួយ ដូចជាបាត់បង់ត្បូងពស់។ ភ្នែករបស់គាត់មិនអាចមើលឃើញ ត្រចៀករបស់គាត់មិនអាចស្តាប់បាន និងមិនអាចនិយាយអ្វីបានទេ ដោយសារតែគាត់ត្រូវបានគ្របដណ្តប់ដោយអារម្មណ៍យ៉ាងខ្លាំង។ គាត់បានព្យាយាមបំបាត់ទុក្ខដល់ព្រះរាមក្នុងវិធីជាច្រើន ប៉ុន្តែចិត្តរបស់គាត់នៅតែមិនបានស្រួល។ គាត់បានធ្វើការព្យាយាមជាច្រើន និងផ្តល់ដំបូន្មានល្អ ហើយបុត្ររបស់រាជវង្សរឃុបានផ្តល់ចម្លើយដ៏សមរម្យ។ ប៉ុន្តែសេចក្តីប្រាថ្នារបស់ព្រះរាមមិនអាចត្រូវបានរំខានបានទេ ផ្លូវរបស់ទ្រង់គឺលំបាក និងមិនអាចប្តូរបាន។ ព្រះរាម លក្សណ៍មណៈ និងនាងសីតាបានក្រាបថ្វាយបង្គំព្រះបាទទាំងពីររបស់គាត់ ហើយគាត់បានត្រឡប់ទៅវិញដូចជាអ្នកជំនួញដែលបានបាត់បង់ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់គាត់។

Verse 203 (दोहा/सोरठा)

-रथ हाँकेउ हय राम तन हेरि हेरि हिहिनाहिं। देखि निषाद बिषादबस धुनहिं सीस पछिताहिं।।99।।

ព្រះរាមទ្រង់បររថ ដោយទ្រង់មើលម្តងហើយម្តងទៀតទៅកាន់សុមន្ត្រៈ ដែលកំពុងយំ។ លុះឃើញពួកនិសាទដែលត្រូវបានគ្របដណ្តប់ដោយទុក្ខវេទនា ពួកគេបានវាយក្បាលរបស់ពួកគេដោយការសោកស្តាយ។