Shloka 46

The Origin of the Daṇḍaka Forest and Rāma’s Dharma-Judgment

Vulture vs. Owl

Devanagari script

पश्यध्वं विपरीतस्य दंडस्यादीर्घदर्शिनः । विपत्तिं घोरसंकाशां दीप्तामग्निशिखामिव

Transliteration

paśyadhvaṃ viparītasya daṃḍasyādīrghadarśinaḥ | vipattiṃ ghorasaṃkāśāṃ dīptāmagniśikhāmiva

Translation

ចូរមើលចុះ! ទណ្ឌកម្មដែលគាត់ធ្លាប់ដាក់ទៅលើអ្នកដទៃ បានត្រឡប់មកលើបុរសមានទស្សនៈឆ្ងាយនេះវិញ; វិបត្តិដ៏គួរភ័យខ្លាច កំពុងភ្លឺឆេះដូចអណ្តាតភ្លើង។

Word by Word

• पश्यध्वम्: see (you all)
• पश्यध्वम्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), आत्मनेपद, मध्यमपुरुष, बहुवचन

• विपरीतस्य: of the reversed/perverse
• विपरीतस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: विपरीत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; विशेषण

• दण्डस्य: of punishment/rod
• दण्डस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: दण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन

• अदीर्घदर्शिनः: of the short-sighted (not far-seeing)
• अदीर्घदर्शिनः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: अ-दीर्घ-दर्शिन् (प्रातिपदिक)
• Form: नञ्-तत्पुरुष-समास (दीर्घं न पश्यति इति); पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; विशेषण

• विपत्तिम्: calamity
• विपत्तिम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: विपत्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• घोरसंकाशाम्: terrible-looking
• घोरसंकाशाम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: घोर (प्रातिपदिक) + संकाश (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (घोरा संकाशा यस्या); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण

• दीप्ताम्: blazing
• दीप्ताम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दीप् (धातु) → दीप्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण

• अग्निशिखाम्: flame of fire
• अग्निशिखाम्: Upamana (उपमान)
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक) + शिखा (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (अग्नेः शिखा); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; उपमान (as standard of comparison)

• इव: like
• इव: Upamana-marker (उपमान-सूचक)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमा-अव्यय

Speaker

Unspecified (context-dependent within Adhyaya 37 narration)

Verse Rasa

Primary Rasa: bhayanaka

Secondary Rasa: shanta

Geographic Context

Type: forest

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: दण्डस्यादीर्घदर्शिनः = दण्डस्य + अदीर्घदर्शिनः; दीप्तामग्निशिखामिव = दीप्ताम् + अग्निशिखाम् + इव.

FAQs

What is the central idea of this verse?

It warns that misuse of punishment or authority can rebound on the doer, manifesting as a fearful, fiery calamity—an implicit karmic and ethical lesson.

Does this verse describe a specific tirtha or geography?

No. This shloka is moral-ethical in tone, focusing on consequences (vipatti) rather than sacred geography.

What ethical lesson does the imagery of “a blazing flame” convey?

It intensifies the warning: harmful actions and unjust discipline can return with severe, unavoidable consequences, as destructive and consuming as fire.