Shloka 15
शमीवृक्षस्थायुधप्रकाशनम् / Revelation and Identification of the Weapons on the Śamī Tree
(मत्ता इव महानागा युक्तध्वजपताकिन: । नीतिमन्तो महेष्वासा सर्वास्त्रिकृतनि श्चया: ।। दुर्जया: सर्वसैन्यानां देवेरपि सवासवै: । पताकिनश्च मातड्ा: सध्वजाश्न महारथा: ।। विप्रकीर्णा: कृतोद्योगा वाजिनश्रित्र भूषिता: । तान् जेतुं समरे शूरान् दुर्बुद्धिरहमागत: ।।) ये कौरववीर मदसे उन्मत्त हुए महान् गजराजोंके समान जान पड़ते हैं। ये सबके सब ध्वजा-पताकाओंसे युक्त, नीतिनिपुण, महाधनुर्धर तथा सम्पूर्ण अस्त्रविद्याका सुनिश्चित ज्ञान रखते हैं। इनपर विजय पाना सम्पूर्ण सेनाओंके लिये ही नहीं, इन्द्रसहित सम्पूर्ण देवताओंके लिये भी अत्यन्त कठिन है। इनके हाथियोंपर भी पताकाएँ फहरा रही हैं। बड़े-बड़े रथ ध्वजाओंसे सुशोभित हो रहे हैं। विचित्र आभूषणोंसे आभूषित घोड़े चारों ओर फैलकर विजयके लिये उद्योगशील प्रतीत होते हैं। ऐसे शूरवीर कौरवोंको युद्धमें जीतनेके लिये मैं दुर्बद्धि बालक कहाँ आ गया। दृष्टवैव हि कुरूनेतान् व्यूढानीकान् प्रहारिण: । हृषितानि च रोमाणि कश्मलं चागतं मम,सेनाकी व्यूहरचना करके प्रहारके लिये उद्यत खड़े हुए इन कौरवोंको देखकर ही मेरे रोंगटे खड़े हो गये हैं। मुझे मूर्च्छा-सी आ रही है
uttara uvāca |
matta iva mahānāgā yuktadhvajapatākinaḥ |
nītimanto maheṣvāsā sarvāstrikṛtaniścayāḥ ||
durjayāḥ sarvasainyānāṃ devair api savāsavaiḥ |
patākinaś ca mātaṅgāḥ sadhvajāś ca mahārathāḥ ||
viprakīrṇāḥ kṛtodyogā vājināś citrabhūṣitāḥ |
tān jetuṃ samare śūrān durbuddhir aham āgataḥ ||
dṛṣṭvaiva hi kurūn etān vyūḍhānīkān prahāriṇaḥ |
hṛṣitāni ca romāṇi kaśmalaṃ cāgataṃ mama ||
ឧត្តរាបាននិយាយថា៖ «វីរបុរសកૌរវទាំងនេះហាក់ដូចជាព្រះគជរាជធំៗដែលស្រវឹងឆ្កួត។ ពួកគេទាំងអស់មានទង់ និងបដា; ជំនាញក្នុងនយោបាយ, ជាអ្នកធ្នូដ៏អស្ចារ្យ, និងមានចំណេះដឹងប្រាកដក្នុងការប្រើអាវុធគ្រប់ប្រភេទ។ ការឈ្នះពួកគេពិតជាលំបាកខ្លាំង—មិនត្រឹមតែសម្រាប់កងទ័ពទាំងមូលទេ សូម្បីតែសម្រាប់ទេវតាទាំងឡាយដែលមានឥន្ទ្រជាមេក៏ដោយ។ សូម្បីដំរីរបស់ពួកគេក៏មានបដាហើរលើ; រទះធំៗភ្លឺរលោងដោយទង់; សេះដែលតុបតែងដោយអលង្ការចម្រុះរាលដាលជុំវិញ ហាក់ដូចជាខិតខំស្វែងរកជ័យជម្នះ។ តែខ្ញុំ—ក្មេងល្ងង់—បានមកទីនេះដើម្បីឈ្នះវីរបុរសដូច្នេះក្នុងសង្គ្រាមឬ? ពិតណាស់ ត្រឹមតែឃើញកុរុទាំងនេះរៀបចំជួរកងទ័ព រួចរាល់សម្រាប់វាយប្រហារ សក់ខ្ញុំក៏ឈរឡើង ហើយភាពស្រពិចស្រពិល—ការភាន់ច្រឡំ និងសេចក្តីភ័យ—បានគ្របដណ្តប់លើខ្ញុំ»។
उत्तर उवाच
Educational Q&A
The passage highlights the ethical and psychological reality that bravado without competence collapses when confronted with true danger. Uttara’s words expose the gap between imagined heroism and disciplined preparedness (nīti, training, and resolve). It implicitly values sober judgment and qualified leadership over impulsive pride.
Prince Uttara, having set out to face the Kauravas, sees their forces arranged in a formidable battle formation with banners, elephants, chariots, and horses. Overwhelmed by their martial readiness and reputation, he panics—his hair stands on end and he feels kaśmala (confusion/faintness)—and he laments that he, a foolish youth, has come to fight such warriors.