Shloka 22
Virāṭa-parva Adhyāya 25: Kaurava Deliberation and the Search Directive (अन्वेषण-आदेशः)
(श्यालो राज्ञो विराटस्य सेनापतिरुदारधी: । सुदेष्णाया: स वै ज्येष्ठ: शूरो वीरो गतव्यथ: ।।
vaiśampāyana uvāca |
śyālo rājño virāṭasya senāpatir udāradhīḥ |
sudeṣṇāyāḥ sa vai jyeṣṭhaḥ śūro vīro gatavyathaḥ ||
utsāhavān mahāvīryo nītimān balavān api |
yuddhajño ripuvīraghnaḥ siṃhatulyaparākramaḥ ||
prajārakṣaṇadakṣaś ca śatrugrahaṇaśaktimān |
vijitārir ahāyuddhe pracaṇḍo mānavat paraḥ ||
naranārīmanohlādī dhīro vāgmī raṇapriyaḥ |
udāracittaḥ kīcakaḥ ||
sa hato niśi gandharvaḥ strīnimittaṃ narādhipa |
amṛṣyamāṇo duṣṭātmā niśīthe saha sodaraiḥ ||
suhṛdaś cāsya nihatā yodhāś ca pravarā hatāḥ |
priyam etad upaśrutya śatrūṇāṃ ca parābhavam |
kṛtakṛtyaś ca kauravya vidhatsva yad anantaram ||
វៃសម្បាយនៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «គីចកៈ—ជាព្រះសាលារបស់ព្រះបាទវិរាដៈ និងជាមេបញ្ជាការកងទ័ព—ជាបុរសមានបញ្ញាខ្ពង់ខ្ពស់។ គាត់ជាបងធំបំផុតរបស់ព្រះនាងសុទេឥណា៖ ជាវីរបុរស មិនភ័យ មិនរងទុក្ខ; មានស្មារតីក្លាហាន មានអំណាចធំ មានគោលនយោបាយ និងកម្លាំង។ ជំនាញសង្គ្រាម សម្លាប់វីរបុរសសត្រូវ ដូចសិង្ហក្នុងសេចក្តីក្លាហាន; ឯកទេសការពារប្រជា និងមានអំណាចបង្ក្រាបសត្រូវ; ឈ្នះសត្រូវក្នុងសង្គ្រាមធំៗ; កាចសាហាវ និងអួតអាង; ធ្វើឲ្យចិត្តបុរសនារីរីករាយ; មាំមួន វោហារស្ទាត់ និងស្រឡាញ់សមរភូមិ—គីចកៈមានចិត្តទូលាយដូច្នេះ។ «ឱ ព្រះមហាក្សត្រ! គីចកៈ អ្នកមិនអត់ធ្មត់ និងចិត្តអាក្រក់នោះ ត្រូវបានគន្ធព្វសម្លាប់នៅពាក់កណ្តាលអធ្រាត្រ ព្រោះហេតុនារីម្នាក់ ហើយត្រូវបានសម្លាប់ព្រមទាំងបងប្អូនរបស់គាត់។ មិត្តជាទីស្រឡាញ់ និងទាហានឆ្នើមៗរបស់គាត់ ក៏ត្រូវបានសម្លាប់ដែរ។ «ឱ កូនកូរុ! ពេលបានឮដំណឹងដ៏គួរឲ្យរីករាយនេះ—ការបរាជ័យរបស់សត្រូវ—សូមចាត់ទុកថាកិច្ចការរបស់ព្រះអង្គបានសម្រេចហើយ ហើយបន្ទាប់មក សូមធ្វើអ្វីដែលគួរធ្វើតទៅ»។
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage contrasts outward excellence (valor, eloquence, public service) with inner moral failure: unchecked lust, pride, and intolerance lead to ruin. It also implies a dharmic restoration—when power is abused, a corrective force arises, and the oppressor’s fall becomes a turning point for rightful action.
Vaiśampāyana reports that Kīcaka, Virāṭa’s powerful commander and Sudeṣṇā’s eldest brother, has been killed at midnight along with his brothers, said to be by a ‘Gandharva’ due to a woman (Draupadī). His allies and elite soldiers are also slain, and the listener is urged to proceed with the next step now that enemies are brought low.