Shloka 16
Guṇa-vibhāga and Prāṇa–Agni–Yoga Upadeśa (गुणविभाग तथा प्राण-अग्नि-योगोपदेश)
राजाके लिये प्रजाजनोंका पालन करना ही धर्म है। अतः आपको प्रजावर्गकी रक्षा ही करनी चाहिये। भूपाल! मैं शान्तिपूर्वक तपस्या नहीं कर पा रहा हूँ ।। ममाश्रमसमीपे वै समेषु मरुधन्वसु । समुद्रो बालुकापूर्ण उज्जालक इति स्मृत:,मेरे आश्रमके समीप समस्त मरुप्रदेशमें एक बालूसे पूर्ण अर्थात् बालुकामय समुद्र है, उसका नाम है उज्जालक
Uttaṅka uvāca: rājñe prajānāṁ pālanaṁ eva dharmaḥ; ataḥ te prajā-vargasya rakṣā kartavyā. bhūpāla! ahaṁ śānti-pūrvakaṁ tapasā na śaknomi. mamāśrama-samīpe vai sameṣu maru-dhanvasu samudro bālukā-pūrṇa ujjālaka iti smṛtaḥ.
ឧត្តង្គៈ បាននិយាយថា៖ «សម្រាប់ព្រះមហាក្សត្រ ការថែរក្សាប្រជាជនគឺជាធម៌ឯង; ដូច្នេះ ព្រះអង្គត្រូវការពារប្រជាវర్గ។ ឱ អ្នកគ្រប់គ្រងដែនដី! ខ្ញុំមិនអាចធ្វើតបស្យាដោយសន្តិភាពបានទេ។ ជិតអាស្រមរបស់ខ្ញុំ តាមវាលស្មើនៃដែនមរុភូមិ មាន ‘សមុទ្រ’ មួយពេញដោយខ្សាច់ ហៅថា អុជ្ជាលក (Ujjālaka)»។
उत्तड़क उवाच
Educational Q&A
The verse foregrounds rājadharma: a king’s primary duty is to protect and sustain the people. When governance fails to secure peace, even a sage’s spiritual practice is disturbed—showing that political duty underwrites social and religious stability.
Uttaṅka addresses a king, urging him to fulfill his duty of protecting the populace. He explains that he cannot perform austerities peacefully and begins describing the setting near his hermitage—an immense sand-filled expanse called Ujjālaka—introducing the locale connected to his grievance.