Adhyaya 147
Bhīmasena–Hanūmān Saṃvāda: The Tail Test and the Divine Path
Upa-parva: Hanūmad-Bhīma-Saṃvāda (Encounter of Bhīmasena and Hanūmān)
Vaiśaṃpāyana narrates Bhīma’s approach to a path blocked by an aged monkey. Bhīma identifies himself as a Kaurava of the Soma line, Pāṇḍava, and son of Vāyu, and demands passage. The monkey—Hanūmān, also Vāyu’s son—refuses and warns of harm, claiming weakness from age and illness, inviting Bhīma to step over him. Bhīma declines to disrespect the indwelling Paramātman and proposes instead to move past with due regard; tensions rise as Bhīma boasts of parity with the famed Hanūmān who crossed the ocean for Rāma’s cause. Hanūmān requests clarification about this Hanūmān; Bhīma recounts the Rāmāyaṇa feat. When Bhīma threatens enforcement, Hanūmān asks him merely to lift his tail aside. Bhīma attempts repeatedly—first casually, then with full exertion—but cannot move it, becoming ashamed. He then bows, apologizes for harsh speech, and asks the monkey’s true identity. Hanūmān reveals himself, recounts his role with Sugrīva and Rāma, the search for Sītā, the ocean-leap, and Rāma’s reign, explaining that he blocks the way because it is a divine path not meant for humans and that Bhīma’s destination lies nearby by another route.
Chapter Arc: वन में दिव्य सुगन्ध से भरा सहस्रपत्र, अर्क-प्रभा-सा कमल (सौगन्धिक) वायु के वेग से आकर धरती पर गिरता है; द्रौपदी उसे देखती है और उसका मन उसी क्षण उस अलौकिक गन्ध में बँध जाता है। → द्रौपदी भीमसेन को वह पुष्प भेंट कर वैसी ही और पुष्प लाने का आग्रह करती है; भीम प्रतिज्ञा-सा भाव लेकर कदलीषण्ड की ओर बढ़ता है, जहाँ मार्ग में विचित्र, उग्र और अर्ध-मानवीय रक्षक-प्राणी (राक्षस/यक्ष-स्वरूप) का सामना होता है—उसकी देह-रचना, लाल आँखें, ताम्र-वर्ण मुख, चल भौंहें और ध्वज-सी उठी पूँछ/चिह्न भय और कौतूहल दोनों जगाते हैं। → रक्षक भीम को रोककर हित-वचन देता है—‘भक्ष्य ग्रहण कर लौट जाओ, व्यर्थ वध न पाओ’; पर भीम अपने बाहुबल और द्रौपदी के आग्रह से प्रेरित होकर बाधा नहीं मानता और कदलीवन में उग्र वेग से प्रवेश कर हाथियों को हाथियों से, सिंहों को सिंहों से भिड़ाता हुआ दिशाएँ शब्द से भर देता है। → भीम का पराक्रम वन-प्राणियों और रक्षक-शक्ति पर अपना प्रभाव जमाता है; वह भय, ग्लानि या सम्भ्रम के बिना आगे बढ़ता है और सौगन्धिक पुष्प-प्राप्ति के लिए मार्ग प्रशस्त करता है—द्रौपदी की इच्छा अब केवल आग्रह नहीं, एक अभियान का हेतु बन जाती है। → भीम के कदलीषण्ड-प्रवेश के साथ यह संकेत रह जाता है कि आगे उसे किस दिव्य/अतिमानवीय शक्ति से निर्णायक साक्षात्कार होगा और क्या पुष्प-लालसा किसी बड़े धर्म-संकट का द्वार बनेगी।
Shlokas
Verse 1
६:22...8 #::3:.7 (_) मा अल - गौके समान एक प्रकारका जंगली पशु
វៃសម្បាយណៈបានមានព្រះវាចា៖ នៅទីនោះ បុរសអ្នកខិតខំទាំងនោះ បានតាំងខ្លួនក្នុងភាពបរិសុទ្ធខ្ពស់បំផុតនៃអាកប្បកិរិយា ហើយបានស្នាក់នៅប្រាំមួយរាត្រី—ជាវីរបុរសដែលប្រាថ្នាចង់ឃើញធនញ្ជយ (អរជុន)។
Verse 2
द्रौपदीका भीमसेनको सौगन्धिक पुष्प भेंट करके वैसे ही और पुष्प लानेका आग्रह ततः पूर्वोत्तरे वायु: प्लवमानो यदृच्छया । सहस्रपत्रमर्काभं दिव्यं पद्ममुपाहरत्
វៃសម្បាយណៈបានមានព្រះវាចា៖ បន្ទាប់មក ដោយចៃដន្យ ខ្យល់មួយបក់រអិលមកពីទិសឦសាន ហើយបាននាំមកទម្លាក់នៅទីនោះ ផ្កាឈូកទេវៈមួយមានពាន់ក្រដាស ភ្លឺរលោងដូចព្រះអាទិត្យ។
Verse 3
तदवैक्षत पाञ्चाली दिव्यगन्धं॑ मनोरमम् । अनिलेनाहतं भूमौ पतितं जलजं शुचि
វៃសម្បាយណៈបានមានព្រះវាចា៖ បន្ទាប់មក ដ្រៅបទី នារីនៃបាញ្ចាល បានឃើញផ្កាឈូកដ៏គួរចិត្តមួយ មានក្លិនក្រអូបទេវៈ។ ឱ ជនមេជ័យ! វាត្រូវខ្យល់ប៉ះ ហើយត្រូវនាំមកធ្លាក់លើដី—បរិសុទ្ធ និងជាសុភមង្គល។ ដ្រៅបទីអ្នកមានគុណធម៌ បានចូលទៅជិតផ្កាសៅគន្ធិកដ៏វិសុទ្ធ និងល្អឥតខ្ចោះនោះដោយសេចក្តីរីករាយយ៉ាងខ្លាំង ហើយបន្ទាប់មកនាងបាននិយាយទៅកាន់ភីមសេន។
Verse 4
तच्छुभा शुभमासाद्य सौगन्धिकमनुत्तमम् । अतीव मुदिता राजन् भीमसेनमथाब्रवीत्
វៃសម្បាយណៈបានមានព្រះវាចា៖ ឱ ព្រះមហាក្សត្រ (ជនមេជ័យ)! ដ្រៅបទីអ្នកមានគុណធម៌ បានទៅដល់ផ្កាសៅគន្ធិកដ៏ជាសុភមង្គល និងល្អឥតខ្ចោះនោះ ហើយរីករាយលើសលប់ បន្ទាប់មកនាងបាននិយាយទៅកាន់ភីមសេន។
Verse 5
पश्य दिव्यं सुरुचिरं भीम पुष्पमनुत्तमम् । गन्धसंस्थानसम्पन्नं मनसो मम नन्दनम्
«ភីម! មើលទៅ—ផ្កាទេវៈនេះស្រស់ស្អាតយ៉ាងណា ហើយល្អឥតខ្ចោះយ៉ាងណា! វាមានទាំងក្លិនក្រអូប និងរូបរាងដ៏ល្អប្រណិត ហើយធ្វើឲ្យចិត្តខ្ញុំរីករាយ។ ឱ អ្នកដុតបំផ្លាញសត្រូវ! ខ្ញុំនឹងយកវាទៅថ្វាយដល់ធម្មរាជ; ដើម្បីបំពេញបំណងខ្ញុំ សូមយកវាទៅកាន់អាស្រមនៅព្រៃកាម្យក»។
Verse 6
इदं च धर्मराजाय प्रदास्थामि परंतप । हरेदं॑ मम कामाय काम्यके पुनराश्रमे
វៃសម្បាយណៈបាននិយាយថា៖ «ផ្កានេះ ខ្ញុំនឹងយកទៅថ្វាយព្រះមហាក្សត្រ ធម្មរាជា ឱ អ្នកដុតបំផ្លាញសត្រូវ។ ដើម្បីបំពេញបំណងរបស់ខ្ញុំ សូមយកវាទៅវិញកាន់អាស្រមក្នុងព្រៃកាម្យក»។
Verse 7
यदि तेऊहं प्रिया पार्थ बहूनीमान्युपाहर । तान्यहं नेतुमिच्छामि काम्यकं पुनराश्रमम्
«ឱ បារថៈ ប្រសិនបើអ្នកស្រឡាញ់ខ្ញុំជាពិត សូមយកផ្កាបែបនេះមកឲ្យខ្ញុំច្រើនទៀត។ ខ្ញុំចង់នាំវាទៅវិញកាន់អាស្រមរបស់ខ្ញុំក្នុងព្រៃកាម្យក»។
Verse 8
एवमुक्त्वा शुभापाड़ी भीमसेनमनिन्दिता । जगाम पुष्पमादाय धर्मराजाय तत् तदा
វៃសម្បាយណៈបាននិយាយថា៖ ដ្រៅបទី អ្នកគ្មានកំហុស មានសោភ័ណភាពជាមង្គល បាននិយាយដូច្នោះទៅកាន់ភីមសេន ហើយយកផ្កានោះទៅភ្លាមៗ ដើម្បីនាំទៅថ្វាយដល់ធម្មរាជ យុធិષ્ઠិរ។
Verse 9
अभिप्रायं तु विज्ञाय महिष्या: पुरुषर्षभ: । प्रियाया: प्रियकाम: स प्रायाद् भीमो महाबल:,पुरुषशिरोमणि महाबली भीम अपनी प्यारी रानीके मनोभावको जानकर उसका प्रिय करनेकी इच्छासे वहाँसे चल दिये
វៃសម្បាយណៈបាននិយាយថា៖ ភីម អ្នកខ្លាំងក្លា ជាវីរបុរសដ៏ប្រសើរ បានយល់ច្បាស់ពីបំណងក្នុងចិត្តរបស់ព្រះមហេសី ហើយដោយចង់ធ្វើអ្វីដែលជាទីពេញចិត្តរបស់នាង ក៏ចេញដំណើរពីទីនោះ។
Verse 10
वातं तमेवाभिमुखो यतस्तत् पुष्पमागतम् | आजिद्दीर्षुर्जगामाशु स पुष्पाण्यपराण्यपि
វៃសម្បាយណៈបាននិយាយថា៖ ដោយបង្វែរមុខទៅកាន់ខ្យល់នោះឯង ដែលបាននាំផ្កាមក ហើយមានចិត្តប្រាថ្នាចង់បានផ្កាបែបនោះបន្ថែមទៀត គាត់បានចេញទៅយ៉ាងរហ័ស តាមទិសដដែល—ទិសឦសាន—ទៅកាន់ប្រភពដែលវាមកពី។
Verse 11
रुक्मपृष्ठं धनुर्गृह्म शरांश्वाशीविषोपमान् । मृगराडिव संक्रुद्धः प्रभिन्न इव कुज्जर:
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ គាត់បានយកធ្នូរបស់ខ្លួនឡើង ដែលខ្នងធ្នូបញ្ចូលមាស ហើយក៏រៀបចំព្រួញដ៏គួរឱ្យភ័យខ្លាច ដូចពស់ពិស។ បន្ទាប់មក គាត់បានដើរទៅមុខដោយមិនខ្លាច—ខឹងក្រហាយដូចសីហៈ និងដូចដំរីមហាក្សត្រដែលស្រវឹងមាត់ (រដូវមាត់) មានទឹកហូរចេញពីចំហៀងក្បាល។
Verse 12
ददृशु: सर्वभूतानि महाबाणधनुर्धरम् न ग्लानिर्न च वैक्लव्यं न भयं न च सम्भ्रम:
សត្វមានជីវិតទាំងអស់បានឃើញគាត់—អ្នកកាន់ធ្នូ និងព្រួញធំៗដ៏មហិមា។ នៅក្នុងគាត់ មិនមានភាពនឿយហត់ មិនមានការខ្សោយចិត្ត មិនមានការភ័យខ្លាច ហើយក៏មិនមានការភាន់ច្រឡំឡើយ។
Verse 13
कदाचिज्जुषते पार्थमात्मजं मातरिश्वन: । महान् धनुष-बाण लेकर जाते हुए भीमसेनको उस समय सब प्राणियोंने देखा। उन वायुपुत्र कुन्ती-कुमारको कभी ग्लानि, विकलता, भय अथवा घबराहट नहीं होती थी ।।
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ នៅពេលមួយ សត្វទាំងអស់បានឃើញភីមសេន—បុត្ររបស់មាតរិស្វន (វាយុ) និងជាព្រះអង្គម្ចាស់របស់គុនទី—កំពុងចេញដំណើរដោយកាន់ធ្នូធំ និងព្រួញ។ វីរបុរសកើតពីវាយុនោះ មិនដែលមានភាពនឿយហត់ មិនខ្សោយចិត្ត មិនភ័យខ្លាច ហើយមិនរអាក់រអួលឡើយ។ ដើម្បីធ្វើអ្វីដែលដ្រោបទីស្រឡាញ់ គាត់ពឹងលើកម្លាំងដៃរបស់ខ្លួន ដោយគ្មានភ័យ និងគ្មានមោហៈ បានឡើងទៅលើកំពូលថ្មខាងមុខ។ ភ្នំនោះគ្របដណ្តប់ដោយដើមឈើ វល្លិ និងព្រៃទាបៗ; ថ្មមានពណ៌ខៀវងងឹត ហើយក្រុមគិន្នរាដើរលេងនៅទីនោះ។ ភីមា អ្នកបំផ្លាញសត្រូវ បានដើរល្បាតលើភ្នំដ៏ស្រស់ស្អាតនោះ ដែលរលោងចម្លែកដោយរ៉ែពណ៌ចម្រុះ ព្រៃឈើ សត្វព្រៃ និងបក្សី។
Verse 14
व्यपेतभयसम्मोह: शैलमभ्यपतद् बली । स ते ट्रुमलतागुल्मच्छन्नं नीलशिलातलम्
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ ភីមសេនដ៏ខ្លាំងក្លា ដែលគ្មានភ័យ និងគ្មានមោហៈ បានលោតឡើងទៅលើភ្នំ។ ផ្ទៃថ្មពណ៌ខៀវងងឹតនោះ ត្រូវបានគ្របដណ្តប់ដោយដើមឈើ វល្លិ និងព្រៃទាបៗ។ ដោយចង់បំពេញចិត្តដ្រោបទី និងជឿលើកម្លាំងដៃរបស់ខ្លួន ភីមា អ្នកបំផ្លាញសត្រូវ បានដើរល្បាតលើកំពូលដ៏ស្រស់ស្អាតនោះ ដែលរុងរឿងដោយរ៉ែពណ៌ចម្រុះ ព្រៃឈើ សត្វព្រៃ និងបក្សី ហើយគេថាមានគិន្នរាដើរលេងនៅទីនោះ។
Verse 15
गिरिं चचारारिहर: किन्नराचरितं शुभम् । नानावर्णधरैश्षित्रं धातुद्रुममृगाण्डजै:
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ ភីមា អ្នកបំផ្លាញសត្រូវ បានដើរល្បាតលើភ្នំដ៏ជាមង្គលនោះ ដែលគិន្នរាធ្លាប់មកដើរលេង។ វាត្រូវបានតុបតែងយ៉ាងអស្ចារ្យ—មានភាពចម្រុះដោយរ៉ែពណ៌នានា ដើមឈើ សត្វព្រៃ និងបក្សី។
Verse 16
सर्वभूषणसम्पूर्ण भूमेर्भुजमिवोच्छितम् । सर्वत्र रमणीयेषु गन्धमादनसानुषु
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ «វាឡើងខ្ពស់ដូចដៃរបស់ផែនដី ដែលតុបតែងពេញដោយអលង្ការទាំងអស់។ វាស្ថិតលើជម្រាលភ្នំគន្ធមាទនៈ—គ្រប់ទីកន្លែងសុទ្ធតែស្រស់ស្អាត គួរឲ្យរីករាយ និងទាក់ទាញ»។
Verse 17
सक्तचक्षुरभिप्रायान् हृदयेनानुचिन्तयन् । पुंस्कोकिलनिनादेषु षघट्पदाचरितेषु च
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ ដោយភ្នែកជាប់គាំង និងបេះដូងត្រឡប់គិតលើបំណងរបស់ខ្លួនម្តងហើយម្តងទៀត គាត់ស្តាប់សម្លេងកុកូបុរស ហើយមើលទីកន្លែងដែលឃ្មុំច្រើនហើរមក—ជ្រាលជ្រៅក្នុងការពិចារណាខាងក្នុង កណ្ដាលសូរស័ព្ទ និងសញ្ញានៃព្រៃ។
Verse 18
बद्धश्रोत्रमनश्षक्षुर्जगामामितविक्रम: । वह देखनेमें ऐसा जान पड़ता था मानो पृथिवीके समस्त आभूषणोंसे विभूषित ऊँचे उठी हुई भुजा हो। गन्धमादनके शिखर सब ओरसे रमणीय थे। वहाँ कोयल पक्षियोंकी शब्दध्वनि हो रही थी और झुंड-के-झुंड भौरे मड़रा रहे थे। भीमसेन उन्हींमें आँखें गड़ाये मन-ही-मन अभिलषित कार्यका चिन्तन करते जाते थे। अमितपराक्रमी भीमके कान
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ វីរបុរសមានពលកម្លាំងមិនអាចវាស់បាន បានដំណើរទៅមុខ ដោយត្រចៀក ចិត្ត និងភ្នែករបស់គាត់ជាប់គាំងទាំងស្រុង—ជ្រាលជ្រៅក្នុងអ្វីដែលគាត់ស្តាប់ ឃើញ និងពិចារណា។ ដូច្នេះ ភីមៈបានឆ្ពោះទៅកាន់ទីដៅរបស់គាត់ ដោយការយកចិត្តទុកដាក់ត្រូវបានចាប់យកដោយកំពូលភ្នំអស្ចារ្យ និងសូរស័ព្ទទេសភាពដ៏ទាក់ទាញ ខណៈដែលសេចក្តីសម្រេចខាងក្នុងនៅតែបង្កើតទិសដៅនៃភារកិច្ចដែលគាត់ប្រាថ្នាធ្វើឲ្យសម្រេច។
Verse 19
गन्धमुद्धतमुद्दामो वने मत्त इव द्विप: । वीज्यमान: सुपुण्येन नानाकुसुमगन्धिना
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ ដោយសេចក្តីរីករាយលើសលប់ និងឥតទប់ស្កាត់ គាត់បានឆ្លងកាត់ព្រៃដូចដំរីមហាក្សត្រដែលស្រវឹង ស្រូបយកក្លិនក្រអូបខ្លាំងក្លា។ ខ្យល់ដ៏បរិសុទ្ធយ៉ាងខ្ពង់ខ្ពស់ ដែលក្រអូបដោយក្លិនផ្កាជាច្រើនប្រភេទ បានបក់ប៉ះគាត់ដូចជាអ្នកកាន់កង្ហារ—បង្ហាញទាំងភាពបរិសុទ្ធនៃទីកន្លែង និងកម្លាំងថ្មីរបស់វីរបុរសក្នុងពេលនិរទេស។
Verse 20
पितुः संस्पर्शशीतेन गन्धमादनवायुना । ह्ियमाणश्रम: पित्रा सम्प्रहृष्टटनूरूह:
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ ដោយខ្យល់គន្ធមាទនៈត្រជាក់ដូចការប៉ះរបស់ឪពុក—ដូចការប៉ះដ៏ស្រួលស្រាលរបស់ឪពុកចំពោះកូន—ភីមសេនៈមានអារម្មណ៍ថាភាពនឿយហត់របស់គាត់ត្រូវបានឪពុករបស់គាត់ផ្ទាល់ គឺព្រះទេវតាខ្យល់ យកទៅបាត់។ ខ្យល់ភ្នំដ៏បរិសុទ្ធ ក្រអូបដោយផ្កា បានបក់ប៉ះគាត់ ហើយរាងកាយគាត់រំភើបដោយសេចក្តីរីករាយ; គាត់បន្តដំណើរឆ្លងព្រៃដោយកម្លាំងថ្មី។
Verse 21
स यक्षगन्धर्वसुरब्रद्मर्षिगणसेवितम् । विलोकयामास तदा पुष्पहेतोररिंदम:
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ នៅពេលនោះ ភីមសេនៈ អ្នកបង្ក្រាបសត្រូវ ដើម្បីស្វែងរកផ្កាទាំងនោះ បានបោះភ្នែកមើលជុំវិញលើភ្នំធំមហិមា ដែលយក្ស គន្ធវៈ ទេវតា និងក្រុមព្រហ្មឫសីមកបម្រើ និងស្នាក់នៅ។ ទិដ្ឋភាពនោះបង្ហាញដែនដីសក្ការៈ ដែលក្តីប្រាថ្នាត្រូវបានទប់ស្កាត់ដោយការគោរព ហើយកម្លាំងត្រូវបានដឹកនាំដោយគោលបំណង មិនមែនដោយអំនួតឡើយ។
Verse 22
विषमच्छदैरचितैरनुलिप्त इवाड्गगुलै: । वलिभिर्धातुविच्छेदे: काउ्चनाउ्जनराजतै: । सपक्षमिव नृत्यन्तं पार्श्वलग्नै: पयोधरै:
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ ដោយស្លឹកឈើមិនស្មើៗគ្នា វាហាក់ដូចជាត្រូវបានលាបដោយម្រាមដៃ; ហើយដោយស្នាមពណ៌ពីធាតុរ៉ែ—ពណ៌មាស ពណ៌ខ្មៅដូចកុល្លិរី និងពណ៌សប្រាក់—ផ្ទៃរបស់វាហាក់ដូចជាត្រូវបានគូសសញ្ញាពិធីសាសនា។ ហើយពពកដែលជាប់លើទាំងពីរជើងភ្នំ ធ្វើឲ្យកំពូលភ្នំនោះភ្លឺរលោង ដូចជាវាបានទទួលស្លាបវិញ ហើយកំពុងរាំ—ធម្មជាតិផ្ទាល់បង្ហាញទស្សនីយភាពសក្ការៈដ៏គួរឱ្យស្ញប់ស្ញែង។
Verse 23
मुक्ताहारैरिव चित च्युतै: प्रस्रवणोदकै: । अभिरामदरीकुज्जनिर्सरोदककन्दरम्
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ ទឹកដែលហូរចុះជាបន្តបន្ទាប់ពីប្រភពលើភ្នំ មើលទៅដូចខ្សែគុជខ្យងព្យួរចុះ ដូចជាខ្សែក្រវាត់គុជខ្យងមួយបានរអិល ហើយរាលដាលចេញ។ រូងភ្នំ ជ្រលង ព្រៃតូចៗ ទឹកជ្រោះ អាងទឹក និងរន្ធថ្មរបស់ភ្នំនោះ សុទ្ធតែគួរឲ្យរីករាយក្នុងការមើល ធ្វើឲ្យចិត្តស្ងប់ស្ងាត់នៅមធ្យមព្រៃ។
Verse 24
अप्सरोनूपुररवै: प्रनृत्तवतरबर्हिणम् । दिग्वारणविषाणाग्रै्धष्टोपलशिलातलम्
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ នៅទីនោះ ពេលសំឡេងកងជើងរបស់អប្សរាដ៏ផ្អែមល្ហែមលាន់ឡើង មយូរដ៏ស្រស់ស្អាតកំពុងរាំ។ ហើយលើផ្ទាំងថ្មមានត្បូង និងថ្មធម្មតានៃភ្នំនោះ មានស្នាមឆ្កូតដូចជាត្រូវបានកកិតដោយចុងភ្លុកដំរីធំៗនៃទិសទាំងបួន។
Verse 25
स्रस्तांशुकमिवाक्षो भ्यैर्निम्नगा नि:सृतैर्जलै: । सशष्पकवलै: स्वस्थैरदूरपरिवर्तिभि:
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ ពីទន្លេដែលហូរចេញពីភ្នំ ទឹកដ៏ស្ងប់ស្ងាត់ហូរចុះក្រោម ដូចជាសម្លៀកបំពាក់របស់ភ្នំបានរអិលធ្លាក់ចុះ។ នៅជិតនោះ សត្វក្តាន់ដែលមានសុខភាពល្អ មិនស្គាល់ការភ័យខ្លាច ឈរជិតៗដោយកាន់ស្មៅស្រស់ក្នុងមាត់ ហើយមើលទៅកាន់ភីមសេនៈដោយភ្នែកចង់ដឹង។ នៅពេលនោះ កូនប្រុសវាយុដ៏រុងរឿង គឺភីមដែលមានភ្នែកគួរឱ្យស្រឡាញ់ បានដើរទៅមុខដោយចិត្តរីករាយ ដូចជាកំពុងលេង កម្លាំងល្បឿនដ៏អស្ចារ្យរបស់គាត់ធ្វើឲ្យក្រុមវល្លិជាច្រើនរញ្ជួយ។ គាត់បានផ្តោតចិត្តទាំងស្រុងលើការបំពេញបំណងដ៏ជាទីស្រឡាញ់របស់ដ្រោបទី។
Verse 26
भयानभिज्ै्हरिणै: कौतूहलनिरीक्षित: । चालयन्नुरुवेगेन लताजालान्यनेकश:
Vaiśampāyana said: Deer unacquainted with fear watched him with curious eyes. With tremendous speed he set many tangled creepers swaying as he moved on—Bhīma, the son of Vāyu, radiant and keen-eyed, advancing as if in play, his heart uplifted, fully resolved to accomplish the cherished wish of his beloved Draupadī.
Verse 27
आक्रीडमानो हृष्टात्मा श्रीमान् वायुसुतो ययौ । प्रियामनोरथं कर्तुमुद्यतश्चारुलोचन:
Vaiśampāyana said: Delighting as though at play, his heart uplifted, the illustrious son of Vāyu went on. With beautiful eyes and radiant presence, Bhīma was fully resolved to fulfill the cherished wish of his beloved (Draupadī)—his exuberant energy expressing itself as confident, fearless action in service of her desire.
Verse 28
प्रांशु: कनकवर्णाभ: सिंहसंहननो युवा । मत्तवारणविक्रान्तो मत्तवारणवेगवान्
Vaiśampāyana said: He was very tall, radiant with a golden hue, and built with the compact strength of a lion. Having entered the prime of youth, he moved with the proud, rolling gait of an intoxicated elephant, and his speed was like that of a rut-maddened lord of elephants. The passage underscores the ideal of heroic presence—power disciplined into a commanding, awe-inspiring bearing.
Verse 29
मत्तवारणताम्राक्षो मत्ततारणवारण: । प्रियपाश्चोपविष्टाभिव्यवित्ताभिविचिष्टितै:
Vaiśampāyana said: Bhīma’s eyes were reddened like those of an intoxicated elephant, and he was a warrior capable of driving back even maddened war-elephants on the battlefield. Yakṣa and Gandharva maidens, seated near their beloved, restrained their movements and, though trying to remain unnoticed, kept watching Bhīmasena; to them he appeared like a fresh incarnation of beauty. Thus the son of Pāṇḍu roamed over the delightful peaks of Gandhamādana as if at play. Remembering the countless hardships inflicted by Duryodhana, he was intent on pleasing Draupadī, now dwelling in the forest. He reflected: “Arjuna has gone to heaven, and I have come here in search of flowers. In such a situation, how will noble Yudhiṣṭhira manage affairs? He is deeply affectionate toward Nakula and Sahadeva, yet he does not rely on their strength; therefore he will not leave them behind or send them anywhere.” Anxious to obtain the flower quickly, Bhīma, tiger among men, surged forward with the speed of Garuḍa, his mind and eyes fixed on the mountain summits laden with blossoms.
Verse 30
यक्षगन्धर्वयोषाभिरदृश्याभिननिरीक्षित: । नवावतारो रूपस्य विक्रीडन्निव पाण्डव:
Vaiśampāyana said: Unseen and unobserved by the Yakṣa and Gandharva maidens, the Pāṇḍava (Bhīma) moved about as though at play—appearing to them like a fresh incarnation of beauty. The scene underscores how extraordinary strength and presence can draw admiration even without deliberate display, while the hero remains intent on his purpose amid the trials of exile.
Verse 31
चचार रमणीयेषु गन्धमादनसानुषु । संस्मरन् विविधान् क्लेशान् दुर्योधनकृतान् बहून्
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ ភីមបានដើរលេងដូចជាការលេងសប្បាយលើជម្រាលដ៏រីករាយនៃភ្នំគន្ធមាទនៈ ប៉ុន្តែចិត្តរបស់គាត់តែងតែត្រឡប់ទៅកាន់ទុក្ខលំបាកជាច្រើន និងបែបផ្សេងៗ ដែលទុរយោធនៈបានបង្កឡើង។ ដោយរំលឹកអំពើអយុត្តិធម៌ទាំងនោះ គាត់បានបន្តទៅមុខដោយសេចក្តីមុតមាំថ្មី—ទាំងដើម្បីបំពេញបំណងរបស់ទ្រោបទី និងដើម្បីឆ្លើយតបនឹងអំពើអយុត្តិធម៌ដោយការខិតខំមិនរលត់ មិនមែនដោយការអស់សង្ឃឹម។
Verse 32
द्रौपद्या वनवासिन्या: प्रियं कर्तु समुद्यत: । सो<चिन्तयद् गते स्वर्गमर्जुने मयि चागते
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ ដោយមានបំណងធ្វើអ្វីដែលនឹងធ្វើឲ្យទ្រោបទី—អ្នករស់នៅព្រៃក្នុងការនិរទេស—ពេញចិត្ត ភីមបានគិតថា៖ «អរជុនបានទៅកាន់លោកសួគ៌ ហើយខ្ញុំបានមកទីនេះដើម្បីស្វែងរកផ្កា។ ក្នុងស្ថានភាពដូចនេះ អរិយយុធិស្ឋិរ នឹងអាចដោះស្រាយកិច្ចការចាំបាច់បានដូចម្តេច?» គំនិតនេះបង្ហាញទាំងការព្រួយបារម្ភរបស់គាត់ចំពោះការការពារក្រុមគ្រួសារនៅពេលអរជុនអវត្តមាន និងការមុតមាំរបស់គាត់ក្នុងការបន្ធូរទុក្ខទ្រោបទីដោយបំពេញបំណងនាង។
Verse 33
पुष्पह्ेतो: कथं त्वार्य: करिष्यति युधिष्ठिर: । स्नेहान्नरवरो नूनमविश्वासाद् बलस्य च
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ «ដើម្បីផ្កានោះ អរិយយុធិស្ឋិរ នឹងអាចដោះស្រាយកិច្ចការបានដូចម្តេច? បុរសប្រសើរនោះ ដោយសេចក្តីស្រឡាញ់—ហើយក៏ដោយមិនទុកចិត្តពេញលេញលើកម្លាំងរបស់ពួកគេ—នឹងមិនអនុញ្ញាតឲ្យនកុល និងសហទេវ ធ្វើដំណើរចេញទៅដោយឡែកឡើយ»។
Verse 34
नकुलं सहदेवं च न मोक्ष्यति युधिष्ठिर: । कथं तु कुसुमावाप्ति: स्याच्छीघ्रमिति चिन्तयन्
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ «យុធិស្ឋិរ នឹងមិនអនុញ្ញាតឲ្យនកុល និងសហទេវ ចេញទៅឡើយ»។ ដូច្នេះ ខណៈគិតថា «តើធ្វើដូចម្តេចឲ្យខ្ញុំទទួលបានផ្កានោះឲ្យបានឆាប់?» ភីមបានបន្តទៅមុខដោយសេចក្តីមុតមាំរហ័ស—ចិត្តរបស់គាត់ជាប់លើកំពូលភ្នំដែលពោរពេញដោយផ្កា—ដោយចង់ធ្វើឲ្យទ្រោបទីអ្នករស់នៅព្រៃពេញចិត្ត ទាំងនៅក្នុងចិត្តក៏រំលឹកទុក្ខលំបាកដែលទុរយោធនៈបានបង្ក និងការអវត្តមានរបស់អរជុននៅសួគ៌។
Verse 35
प्रतस्थे नरशार्दूल: पक्षिराडिव वेगित: । सज्जमानमनोटदृष्टि: फुल्लेषु गिरिसानुषु
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ បន្ទាប់មក បុរសខ្លាដ៏អស្ចារ្យនោះបានចេញដំណើរ ដោយលឿនដូចស្តេចបក្សី គារុឌៈ។ ភ្នែករបស់គាត់មិនស្ទាក់ស្ទើរលើអ្វីផ្សេងទៀតឡើយ; វាត្រូវបានចងជាប់លើជួរភ្នំដែលកំពុងរីកផ្កា។ ដោយរំលឹកទុក្ខលំបាករាប់មិនអស់ដែលទុរយោធនៈបានបង្ក ភីមបានផ្លាស់ទីដោយសេចក្តីមុតមាំ ដើម្បីយកផ្កាដែលចង់បានមកធ្វើឲ្យទ្រោបទីអ្នករស់នៅព្រៃពេញចិត្ត ខណៈនៅក្នុងចិត្តក៏ព្រួយថា តើគាត់នឹងសម្រេចបានឆាប់ប៉ុណ្ណា—ព្រោះអរជុនបានទៅសួគ៌ ហើយយុធិស្ឋិរ ដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ និងការប្រុងប្រយ័ត្ន មិននឹងផ្ញើនកុល និងសហទេវឲ្យចេញទៅធ្វើការងារឡើយ។
Verse 36
द्रौोपदीवाक्यपाथेयो भीम: शीघ्रतरं ययौ । कम्पयन् मेदिनीं पद्धयां निर्घात इव पर्वसु
វៃសម្បាយនៈបានមានពាក្យថា៖ ដោយយកពាក្យអង្វរពេញដោយការអំពាវនាវរបស់ទ្រោបទី ជាអាហារផ្លូវនៃចិត្តដូចជាស្បៀងដំណើររបស់ខ្លួន ភីមៈបានចេញដំណើរទៅដោយល្បឿនកាន់តែរហ័ស។ ពេលគាត់ដើរឆ្ពោះទៅមុខ ដីធ្លីក៏រញ្ជួយក្រោមជើង ដូចសូរសន្ធឹកនៃគ្រោះមហន្តរាយក្នុងរដូវព្យុះ—ចលនានោះបង្ហាញច្បាស់នូវសេចក្តីស្មោះត្រង់ និងកំហឹងដ៏សុចរិតចំពោះអយុត្តិធម៌។
Verse 37
त्रासयन् गजयूथानि वातरंहा वृकोदर: । सिंहव्याप्रमगांश्वैव मर्दयानो महाबल:
វៃសម្បាយនៈបានមានពាក្យថា៖ វೃកោទរៈ (ភីមៈ) ដែលលឿនដូចខ្យល់ បានធ្វើឲ្យហ្វូងដំរីភ័យខ្លាច ហើយរុញទៅមុខដោយកម្លាំងលើសលប់។ គាត់កិនសត្វសិង្ហ សត្វខ្លា និងសត្វព្រៃផ្សេងៗតាមផ្លូវ ហើយបន្តរត់ទៅមុខ—ចលនារបស់គាត់ធ្វើឲ្យដីរញ្ជួយ និងបំបែកសត្វព្រៃក្នុងព្រៃឲ្យខ្ចាត់ខ្ចាយ—ដោយសេចក្តីសម្រេចចិត្តបន្ទាន់ដែលកើតពីការអង្វររបស់ទ្រោបទី និងកាតព្វកិច្ចធម៌ក្នុងការការពារ និងលើកស្ទួយកិត្តិយសនាង។
Verse 38
उन्मूलयन् महावृक्षान् पोथयंस्तरसा बली । लतावललीश्व वेगेन विकर्षन् पाण्डुनन्दन: । उपर्युपरि शैलाग्रमारुरुक्षुरिव द्विप:
វៃសម្បាយនៈបានមានពាក្យថា៖ ភីមៈ មហាបលី កូនបណ្ឌុ បានរុញទៅមុខដោយកម្លាំងរហ័សរហួន—ដកឫសដើមឈើធំៗឡើង ហើយបំបែកវាឲ្យបាក់បែកតាមផ្លូវ។ ដោយល្បឿនរបស់គាត់ គាត់ទាញយកវល្លិ និងរុក្ខលតាចងក្រងទៅជាមួយ ហើយគាត់មើលទៅដូចដំរីរាជកំពុងព្យាយាមឡើងដល់កំពូលភ្នំខ្ពស់បំផុត។ នេះបង្ហាញអំណាចដ៏លើសលប់របស់ភីមៈ មិនមែនជាការឃោរឃៅដោយឥតហេតុផលទេ ប៉ុន្តែជាថាមពលការពាររបស់យុទ្ធជន ដែលរត់ទៅដោយចិត្តតែមួយ ដើម្បីបម្រើបុព្វហេតុនៃមិត្តរួមដំណើររបស់គាត់។
Verse 39
विनर्दमानो$तिभृशं सविद्युदिव तोयद: । तेन शब्देन महता भीमस्य प्रतिबोधिता:
វៃសម្បាយនៈបានមានពាក្យថា៖ ភីមៈបានគ្រហឹមដោយកម្លាំងដ៏ខ្លាំងក្លា ដូចពពកភ្លៀងដែលមានផ្លេកបន្ទោររលោង។ សូរគ្រហឹមដ៏ធំនោះបានធ្វើឲ្យអ្នកដែលបានឮភ្ញាក់រន្ធត់។ ដោយសារសូរគ្រហឹមដ៏គួរភ័យនោះ សត្វព្រៃនៅព្រៃ—ភ័យខ្លាច—បានចាកចេញពីរូងរបស់ខ្លួនហើយរត់គេច; សត្វព្រៃផ្សេងៗលាក់ខ្លួនក្នុងព្រៃ, បក្សីហោះឡើងទៅមេឃដោយភ័យ, ហើយហ្វូងក្តាន់រត់ឆ្ងាយទៅទៀត។ ឈុតឆាកនេះបង្ហាញថា អំណាច និងកំហឹងដែលមិនទប់ស្កាត់ អាចរំខានដល់លំដាប់ធម្មជាតិ និងបង្កការភ័យខ្លាចសូម្បីតែចំពោះអ្នកគ្មានកំហុស។
Verse 40
गुहां संतत्यजुर्व्याच्रा निलिल्युर्वनवासिन: । समुत्पेतु: खगास्त्रस्ता मृगयूथानि दुद्गरुवु:
វៃសម្បាយនៈបានមានពាក្យថា៖ សត្វខ្លា និងសត្វព្រៃដែលរស់នៅក្នុងព្រៃ បានចាកចេញពីរូងរបស់ខ្លួន ហើយលាក់ខ្លួនទៅក្នុងព្រៃ។ បក្សីដែលភ័យខ្លាចបានហោះឡើងភ្លាមៗ ហើយហ្វូងក្តាន់រត់គេចឆ្ងាយ—សូរគ្រហឹមដ៏គួរភ័យដែលបានធ្វើឲ្យព្រៃភ្ញាក់ឡើងនោះ មានអំណាចលើសលប់ដល់ថ្នាក់នោះ។ ឈុតឆាកនេះរំលឹកថា កម្លាំងមួយលើក—even បើមិនមានបំណងធ្វើបាប—ក៏អាចធ្វើឲ្យប្រព័ន្ធធម្មជាតិទាំងមូលរំខាន ហើយផលប៉ះពាល់រីករាលដាលទៅឆ្ងាយ។
Verse 41
ऋक्षाश्नोत्ससजुर्वक्षांस्तत्यजुर्हरयों गुहाम् । व्यजृम्भन्त महासिंहा महिषाश्वावलोकयन्
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ សូម្បីតែខ្លាឃ្មុំក៏បោះបង់ជម្រកលើដើមឈើ ហើយសត្វសិង្ហពណ៌លឿងក៏ចាកចេញពីរូងភ្នំ។ សិង្ហធំៗចាប់ផ្តើមហៀបមាត់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ខណៈក្របីព្រៃ និងសេះព្រៃឈរមើលពីចម្ងាយ—ជាសញ្ញាថាលំដាប់របស់ព្រៃបានរអាក់រអួល ដូចជាធម្មជាតិឯងកំពុងឆ្លើយតបចំពោះការរំខានដ៏អស្ចារ្យមួយ។
Verse 42
तेन वित्रासिता नागा: करेणुपरिवारिता: । तद् वन॑ स परित्यज्य जम्मुरन्यन्महावनम्,भीमसेनकी उस गर्जनासे डरे हुए हाथी उस वनको छोड़कर हथिनियोंसे घिरे हुए दूसरे विशाल वनमें चले गये
ដោយសារសម្លេងគំហុកនោះ សត្វដំរីទាំងឡាយ—មានដំរីញីព័ទ្ធជុំវិញ—ភ័យខ្លាច ហើយបោះបង់ព្រៃនោះ ចេញទៅកាន់ព្រៃធំមួយទៀត។ ទិដ្ឋភាពនេះបង្ហាញថា កម្លាំងដ៏សន្ធឹកសន្ធាប់ និងការគំរាមកំហែងអាចបង្ខំសត្វខ្លាំងក្លាបំផុតឲ្យរត់គេច ដោយធ្វើឲ្យតុល្យភាពនៃទីកន្លែងមួយប្រែប្រួល ទោះមិនមានការប្រយុទ្ធផ្ទាល់ក៏ដោយ។
Verse 43
वराहमृगसंघाश्व महिषाश्न वनेचरा: । व्याप्रगोमायुसंघाश्च प्रणेदुर्गवयै: सह
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ ក្នុងព្រៃនោះ ជ្រូកព្រៃ និងហ្វូងក្តាន់ សេះព្រៃ និងក្របីព្រៃ ព្រមទាំងសត្វព្រៃដែលដើរល្បាតលើពួកវា និងក្រុមខ្លា និងក្រុមកញ្ជ្រោង—រួមទាំងសត្វ gavaya—បានបន្លឺសម្លេងស្រែកដ៏ខ្មោចខ្មៅរួមគ្នា។ ទិដ្ឋភាពនេះបង្ហាញពីការរំខានភ្លាមៗក្នុងលំដាប់ធម្មជាតិ ដូចជាព្រៃវាលខ្លួនឯងកំពុងឆ្លើយតបដោយភ័យ និងច្របូកច្របល់ចំពោះគ្រោះថ្នាក់ដែលកំពុងខិតមក។
Verse 44
रथाज्रसाद्वदात्यूहा हंसकारण्डवप्लवा: | शुका: पुंस्कोकिला: क्रौज्चा विसंज्ञा भेजिरे दिश:
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ ពីខាងមុខរទេះផ្ទាល់ មានសម្លេងអ៊ូអរដ៏ខ្លាំង និងអមដោយអពមង្គលកើតឡើង។ ហង្ស ទាការណ្ឌវ បក្សី plava សេក កុកគូបុរស និងក្រោញច—ដូចជាត្រូវគេធ្វើឲ្យសន្លប់—បានហោះរត់ទៅតាមទិសផ្សេងៗ។ ទិដ្ឋភាពនេះជាសញ្ញាថាលំដាប់ធម្មជាតិកំពុងរងការរំខាន ជាព្រមានថា ធម៌កំពុងត្រូវសង្កត់សង្កិន ហើយព្រឹត្តិការណ៍ខាងមុខនឹងនាំមកនូវការភ័យខ្លាច និងការបែកបាក់ សូម្បីតែចំពោះសត្វស្លូតត្រង់។
Verse 45
तथान्ये दर्पिता नागा: करेणुशरपीडिता: । सिंहव्याप्राश्न संक़ुद्धा भीमसेनमथाद्रवन्
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ បន្ទាប់មក ដំរីចៅហ្វាយដ៏អួតអាងផ្សេងៗ—ត្រូវទុក្ខដោយសម្លឹងដូចព្រួញរបស់ដំរីញី—ព្រមទាំងសិង្ហ និងខ្លា ក៏កើតកំហឹង ហើយរត់ស្ទុះទៅលើភីមសេន។ ទិដ្ឋភាពនេះបង្ហាញថា មោទនភាពដែលមិនអាចគ្រប់គ្រង និងកំហឹងដែលត្រូវបង្កើន អាចជំរុញសត្វខ្លាំងក្លាឲ្យវាយប្រហារយ៉ាងមិនគិតគូរ ខណៈការភ័យខ្លាចលាក់ខ្លួននៅក្រោមភាពសាហាវខាងក្រៅ។
Verse 46
शकृन्मूत्रं च मुडचाना भयविश्रान्तमानसा: । व्यादितास्या महारौद्रा व्यनदन् भीषणान् रवान्
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ ដោយភ័យស្ទើរតែបែកបេះដូង ពួកវាបានបញ្ចេញអាចម៍ និងទឹកនោម; មាត់បើកធំៗ មានរូបរាងសាហាវគួរឱ្យខ្លាច ហើយបន្លឺសម្លេងគំហុកដ៏គួរឱ្យរន្ធត់។ ទោះជាកំហឹងជំរុញឲ្យវារត់បុកលើភីមសេន កាយវិការរបស់វាក៏បង្ហាញភ័យនៅក្នុងចិត្ត—បញ្ជាក់ថា កម្លាំងសត្វព្រៃដែលគ្មានប្រាជ្ញាគ្រប់គ្រង នឹងរលាយទៅជាការភ័យស្លន់ស្លោមុខវីរភាពពិត។
Verse 47
ततो वायुसुतः क्रोधात् स्वबाहुबलमाश्रित: । गजेनान्यान् गजाउ्छीमान् सिंहं सिंहेन वा विभु:
បន្ទាប់មក កូនរបស់វាយុ—ភីម—កើតកំហឹង ហើយពឹងផ្អែកលើកម្លាំងដៃរបស់ខ្លួន បានបណ្តេញសត្វទាំងនោះចេញ ដោយយកដំរីមួយទៅទល់នឹងដំរីផ្សេងៗ និងយកសិង្ហមួយទៅទល់នឹងសិង្ហមួយទៀត។ កូនបណ្ឌុដ៏រុងរឿងនោះ បន្លឺសម្លេងគំហុកដូចផ្គរលាន់ ឲ្យកង្វះទិសទាំងអស់ញ័រខ្លួន ខណៈដែលគាត់បន្តចូលទៅក្នុងព្រៃ។ នេះបង្ហាញអំណាចកាយដ៏ខ្លាំងក្លារបស់ភីម៖ គួរឱ្យខ្លាចពេលត្រូវរំញោច ប៉ុន្តែត្រូវបានដឹកនាំដើម្បីបំបាត់គ្រោះថ្នាក់ មិនមែនសម្រាប់អំពើសាហាវឥតប្រយោជន៍។
Verse 48
तलप्रहारैरन्यांश्व॒ व्यहनत् पाण्डवो बली । ते वध्यमाना भीमेन सिंहव्याप्रतरक्षव:
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ បណ្ឌវដ៏ខ្លាំងក្លា បានវាយសត្វផ្សេងៗទៀតផង ដោយការប៉ះទង្គិចនៃបាតដៃ។ ខណៈដែលភីមបន្តសម្លាប់ពួកវា សត្រូវទាំងនោះ—សាហាវដូចសិង្ហ ខ្លា និងខ្លាឃ្មុំ—ក៏ត្រូវបានកម្ទេចចុះ ទោះមានភាពសាហាវក៏ដោយ បង្ហាញថា កម្លាំងដាច់ខាត និងកំហឹងអ្នកលួចស៊ី មិនអាចឈរទល់នឹងវីរភាពដែលមានវិន័យ ក្នុងបុព្វហេតុធម៌បានឡើយ។
Verse 49
भयाद् विससूजुर्भीमं शकृन्मूत्रं च सुखुवु: । प्रविवेश तत: क्षिप्रं तानपास्य महाबल:
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ ដោយភ័យ ពួកវាបានបញ្ចេញអាចម៍ និងទឹកនោមដោយមិនដឹងខ្លួន។ បន្ទាប់មក វីរបុរសដ៏ខ្លាំងក្លានោះ បានចូលទៅយ៉ាងរហ័ស ដោយរុញរំលងពួកវាចោល—ជារូបភាពបង្ហាញថា ភាពភ័យខ្លាចអាចដកហូតការស្ងប់ស្ងាត់ក្លែងក្លាយទាំងអស់ នៅពេលប្រឈមមុខនឹងអំណាចលើសលប់។
Verse 50
अथापश्यन्महाबाहुर्गन्धमादनसानुषु
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ បន្ទាប់មក ភីមដៃខ្លាំង ខណៈដើរតាមជម្រាលភ្នំគន្ធមាទនៈ បានឃើញព្រៃចេកដ៏ស្រស់ស្អាតលើសគេ លាតសន្ធឹងជាច្រើនយោជន៍។ ដូចជាព្រះអម្ចាស់ដំរីដ៏ខ្លាំងក្លា ដែលធ្វើឲ្យព្រៃរញ្ជួយ និងបញ្ចេញទឹកមាត់រដូវមាត់ (rut) ភីមបានរត់ចូលទៅក្នុងព្រៃចេកនោះ បង្កការរំខាន និងបំបាក់ដើមឈើជាច្រើនប្រភេទ។ ដើមចេកនៅទីនោះក្រាស់ដូចសសរ កម្ពស់ស្មើដើមត្នោតជាច្រើន។ ភីម—ល្អបំផុតក្នុងចំណោមអ្នកមានកម្លាំង—បានដកវាចេញដោយល្បឿន ហើយចាប់ផ្តើមបោះចោលទៅគ្រប់ទិស។ ពន្លឺរុងរឿង និងគួរឱ្យខ្លាច ព្រមទាំងអួតអាងលើកម្លាំង និងវីរភាពរបស់ខ្លួន គាត់បានគំហុកសម្លេងសាហាវ ដូចព្រះនរាសിംហៈ។ បន្ទាប់មក គាត់ក៏វាយប្រហារសត្វធំៗជាច្រើនទៀត—សត្វរុរុ ស្វា សិង្ហ ក្របី និងសត្វទឹកផងដែរ—ដល់ថ្នាក់សត្វក្តាន់ និងបក្សីនៅព្រៃផ្សេងៗ ក៏ញ័រខ្លួនដោយសម្លេងគួរឱ្យរន្ធត់នៃសត្វទាំងនោះ និងភីមសេន។
Verse 51
सुरम्यं कदलीषण्डं बहुयोजनविस्तृतम् । तमभ्यगच्छद् वेगेन क्षोभयिष्यन् महाबल:
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ លើកំពូលភ្នំគន្ធមាទនៈ ភីមា អ្នកមានដៃដ៏ខ្លាំង បានឃើញព្រៃចេកដ៏រម្យមនោរម្យមួយ ដែលលាតសន្ធឹងជាច្រើនយោជនៈ។ ដោយចង់ធ្វើឲ្យទីនោះរញ្ជួយរំខាន បុរសមានកម្លាំងមហិមា នោះបានរត់ចូលទៅដោយល្បឿន—កម្លាំងរបស់គេមិនមែនជាការអត់ធ្មត់ដែលបានបណ្តុះទេ ប៉ុន្តែជាការបង្ហាញអំណាចដោយក្តីមោទនៈ ដែលអាចរំខានសូម្បីតែកន្លែងស្រស់ស្អាតស្ងប់ស្ងាត់។
Verse 52
महागज इवास्रावी प्रभञ्जन् विविधान् ट्रुमान् उत्पाट्य कदलीस्तम्भान् बहुतालसमुच्छूयान्
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ ដូចដំរីមហិមា ដែលកំពុងស្រវឹងមាត់ (មានមដ) ភីមាបានពុះចូលទៅ បំផ្លាញព្រៃឈើ—ដកឫសឈើជាច្រើនប្រភេទ និងបំបែកដើមចេកដ៏ក្រាស់ដូចសសរ ដែលខ្ពស់ស្មើដើមត្នោតជាច្រើន។ លើកំពូលគន្ធមាទនៈ គេបានឃើញព្រៃចេកដ៏អស្ចារ្យលាតសន្ធឹងជាច្រើនយោជនៈ ហើយដោយស្រវឹងនឹងកម្លាំង និងវីរភាពរបស់ខ្លួន គេបានគ្រហឹមយ៉ាងសាហាវដូចព្រះនរសിംហៈ បោះចោលដើមដែលដកឡើងទៅគ្រប់ទិស។ បន្ទាប់មក គេក៏វាយប្រហារសត្វធំៗជាច្រើន—សត្វរុរុ ស្វា សត្វសិង្ហ ក្របី និងសត្វនៅក្នុងទឹក—ដល់ថ្នាក់សំឡេងគួរឱ្យខ្លាចរបស់ភីមសេន ធ្វើឲ្យសត្វ និងបក្សីក្នុងព្រៃជុំវិញញ័រភ័យ។
Verse 53
चिक्षेप तरसा भीम: समन्ताद् बलिनां वर: | विनदन् सुमहातेजा नृसिंह इव दर्पितः
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ បន្ទាប់មក ភីមា អ្នកខ្លាំងជាងគេក្នុងចំណោមអ្នកមានកម្លាំង បានបោះចោលវត្ថុទាំងឡាយទៅជុំវិញដោយកម្លាំងរហ័ស។ គេគ្រហឹមខ្លាំង សព្វពន្លឺដោយតេជៈដ៏មហិមា ហើយពោរពេញដោយមោទនៈ ដូចព្រះនរសിംហៈ។
Verse 54
ततः सत्त्वान्युपाक्रामद् बहूनि सुमहान्ति च । रुरुवानरसिंहांश्व महिषांश्न जलाशयान्
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ បន្ទាប់មក ភីមាបានវាយប្រហារសត្វជាច្រើន—ទាំងច្រើនទាំងធំមហិមា។ គេវាយលើសត្វរុរុ ស្វា សត្វសិង្ហ ក្របី និងសត្វដែលរស់នៅទីទឹក។
Verse 55
तेन शब्देन चैवाथ भीमसेनरवेण च । वनान्तरगताश्षापि वित्रेसुर्मुग॒पक्षिण:
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ ដោយសំឡេងនោះផង និងដោយសំឡេងគ្រហឹមរបស់ភីមសេនផង សត្វក្តាន់ និងបក្សីដែលស្ថិតនៅក្នុងព្រៃជ្រៅផ្សេងទៀត ក៏ភ័យស្លន់ស្លោដែរ។
Verse 56
त॑ शब्द सहसा श्रुत्वा मृगपक्षिसमीरितम् । जलार्दपक्षा विहगा: समुत्पेतु: सहस्रश:,मृगों और पक्षियोंके उस भयसूचक शब्दको सहसा सुनकर सहस्रों पक्षी आकाशमें उड़ने लगे। उन सबकी पाँखें जलसे भीगी हुई थीं
វៃសម្បាយនៈបានមានព្រះវាចា៖ លឺភ្លាមៗនូវសំឡេងរោទិ៍ភ័យដែលកើតឡើងក្នុងចំណោមសត្វព្រៃ និងបក្សី នោះបក្សីរាប់ពាន់ក៏ហោះឡើងភ្លាមៗ។ ស្លាបរបស់ពួកវាសើមដោយទឹក ហើយដោយភ័យក៏ហោះឡើងទៅលើមេឃ—ដូចជាសញ្ញាអពមង្គលដែលរំខានដល់លំដាប់ធម្មជាតិនៃព្រៃ។
Verse 57
तानौदकान् पक्षिगणान् निरीक्ष्य भरतर्षभ: । तानेवानुसरन् रम्यं ददर्श सुमहत् सर:
វៃសម្បាយនៈបានមានព្រះវាចា៖ ព្រះវីរបុរសក្នុងវង្សភារតៈបានសង្កេតឃើញថា ពួកនោះជាបក្សីទឹក ក៏ដើរតាមពួកវាទៅ។ ហើយពេលទៅមុខទៀត គាត់បានឃើញស្រះទឹកមួយធំមហិមា យ៉ាងស្រស់ស្អាតបំផុត បង្ហាញខ្លួននៅមុខ។
Verse 58
काउ्चनै: कदलीषण्डैर्मन्दमारुतकम्पितै: । वीज्यमानमिवाक्षोभ्यं तीरात् तीरविसर्पिभि:
វៃសម្បាយនៈបានមានព្រះវាចា៖ តាមមាត់ស្រះនោះ មានក្រុមដើមចេកពណ៌មាសរាលដាលពីឆ្នេរមួយទៅឆ្នេរមួយ ត្រូវខ្យល់ស្រាលៗរំញ័រ ហាក់ដូចជាកំពុងបក់ព្យួរឲ្យស្រះទឹកជ្រៅដែលស្ងប់ស្ងាត់មិនរំខាននោះ។
Verse 59
तत् सरो<5थावतीर्याशु प्रभूतनलिनोत्पलम् । महागज इवोद्दामश्रिक्रीड बलवद् बली
វៃសម្បាយនៈបានមានព្រះវាចា៖ ក្នុងស្រះនោះ មានផ្កាឈូក និងឧត្បលពណ៌ខៀវរីកសម្បូរបែប។ បន្ទាប់មក ភីមសេន—អធិរាជក្នុងចំណោមអ្នកមានកម្លាំង—បានចុះទៅក្នុងស្រះយ៉ាងរហ័ស ហើយលេងទឹកដោយកម្លាំងមិនមានការចងក្រង ដូចដំរីធំមួយដែលបានរួចផុតពីចំណង។
Verse 60
विक्रीड्य तस्मिन् सुचिरमुत्ततारामितद्युति: । ततो<ध्यगन्तुं वेगेन तद् वनं बहुपादपम्
វៃសម្បាយនៈបានមានព្រះវាចា៖ បន្ទាប់ពីលេងទឹកនៅក្នុងស្រះនោះយូរមក ភីម—អ្នកមានពន្លឺមិនអាចវាស់បាន—បានឡើងចេញពីទឹក។ បន្ទាប់មក ដោយចិត្តសម្រេចរហ័ស គាត់បានត្រៀមខ្លួនទៅរកព្រៃដែលសម្បូរដោយដើមឈើជាច្រើននោះ។
Verse 61
दध्मौ च शड्खं स्वनवत् सर्वप्राणेन पाण्डव: । आस्फोटयच्च बलवान् भीम: संनादयन् दिश:
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ បន្ទាប់មក ភីមៈ ពណ្ឌវៈដ៏មហាបល បានផ្លុំស័ង្ខដោយកម្លាំងដង្ហើមទាំងមូល ហើយធ្វើឲ្យទិសទាំងអស់រំញ័រ គាត់បានទះដៃលើដៃ (ទះបាតដៃលើបាតដៃ) ដូចសូរសង្គ្រាមដ៏គួរភ័យ។ សូរស័ង្ខ សូរក្រោករបស់ភីមសេន និងសូរទះដៃដ៏កាចសាហាវនោះ ហាក់ដូចធ្វើឲ្យសូរឆ្លងចូលទៅដល់រូងភ្នំទាំងឡាយ។
Verse 62
तस्य शड्खस्य शब्देन भीमसेनरवेण च । बाहुशब्देन चोग्रेण नदन्तीव गिरेगुहा:
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ ដោយសូរស័ង្ខនោះ រួមជាមួយសូរក្រោករបស់ភីមសេន និងសូរទះដៃដ៏កាចសាហាវ ភ្នំមានរូងក៏ហាក់ដូចកំពុងគ្រហឹមដូចផ្គរលាន់។
Verse 63
त॑ वज्ननिष्पेषसममास्फोटितमहारवम् | श्रुत्वा शैलगुहासुप्तै: सिंहैर्मुक्तो महास्वन:
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ ពេលស្តាប់សូរដ៏គួរភ័យនោះ—ដូចការបុកបំបែកដោយវជ្រៈ—សត្វសិង្ហដែលដេកនៅក្នុងរូងភ្នំ ត្រូវបានភ្ញាក់ឡើង ហើយចាប់ផ្តើមគ្រហឹមខ្លាំងៗ។
Verse 64
सिंहनादभयत्रस्तै: कुज्जरैरपि भारत । मुक्तो विराव: सुमहान् पर्वतो येन पूरित:,भारत! उन सिंहोंका दहाड़ना सुनकर भयसे डरे हुए हाथी भी चीत्कार करने लगे, जिससे वह विशाल पर्वत शब्दायमान हो उठा
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ ឱ ភារតៈ! សូរសិង្ហគ្រហឹមដ៏ខ្លាំងនោះធ្វើឲ្យដំរីទាំងឡាយភ័យខ្លាច ក៏បញ្ចេញសូររអ៊ូរអរដ៏ធំ; ដោយសូររំខានដ៏មហិមានោះ ភ្នំទាំងមូលត្រូវបានបំពេញដោយសំឡេង ហើយក៏រំញ័រឆ្លងទៅគ្រប់ទិស។
Verse 65
तं तु नाद॑ ततः श्रुत्वा मुक्त वारणपुड़वै: । भ्रातरं भीमसेनं तु विज्ञाय हनुमान् कपि:
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ ពេលស្តាប់សូរគ្រហឹមនោះ ដែលបញ្ចេញដោយដំរីមហាបលដូចជាស្តេចដំរី ហនុមាន—កំពូលស្វា—បានដឹងថា បងប្អូនរបស់គាត់ ភីមសេន បានមកដល់តាមផ្លូវនោះ។
Verse 66
दिवंगमं रुरोधाथ मार्ग भीमस्य कारणात् | अनेन हि पथा मा वै गच्छेदिति विचार्य सः
វៃសម្បាយណៈបាននិយាយ៖ បន្ទាប់មក ដើម្បីប្រយោជន៍របស់ភីមៈ គាត់បានរារាំងផ្លូវដែលឡើងទៅកាន់មាគ៌ាសួគ៌។ ដោយគិតថា «កុំឲ្យគាត់ទៅតាមផ្លូវនេះឡើយ» គាត់បានចេតនារាំងទុក—ធ្វើដោយចិត្តការពារភីមៈ និងទប់ស្កាត់គាត់ពីមាគ៌ាដែលគ្រោះថ្នាក់ ឬមិនទាន់សមពេល។
Verse 67
आस्त एकाय-ने मार्गे कदलीषण्डमण्डिते | भ्रातुर्भीमस्य रक्षार्थ त॑ं मार्गमवरुध्य वै
វៃសម្បាយណៈបាននិយាយ៖ ហនុមានបានឈរជើងនៅលើផ្លូវតូចតែមួយ—ដែលតុបតែងដោយព្រៃចេកដ៏ក្រាស់—ហើយបានរារាំងផ្លូវនោះដោយចេតនា ដើម្បីការពារបងប្អូនរបស់គាត់ គឺភីមៈ។ ដោយកាតព្វកិច្ចរបស់បងប្រុស និងការមើលឃើញឆ្ងាយ គាត់បានទប់ភីមៈមិនឲ្យបន្តទៅតាមផ្លូវឡើងខ្ពស់ ដើម្បីឲ្យភីមៈមិនឡើងទៅមាគ៌ានោះដោយមិនទាន់ត្រៀមខ្លួន។
Verse 68
मात्र प्राप्स्यति शापं वा धर्षणां वेति पाण्डव: । कदलीषण्डमध्यस्थो होवं संचिन्त्य वानर:
វៃសម្បាយណៈបាននិយាយ៖ ដោយខ្លាចថា បណ្ឌវៈនោះអាចទទួលបានបណ្តាសា ឬការប្រមាថតាមផ្លូវនេះ ហនុមាន—ដែលស្ថិតនៅកណ្ដាលព្រៃចេក—បានគិតដូច្នេះ ហើយដេកនៅក្នុងព្រៃ ដោយរារាំងផ្លូវទៅសួគ៌។ គាត់បានពង្រីករាងកាយឲ្យធំមហិមា; ហើយពេលគាត់ស្ថិតក្រោមអំណាចនៃដំណេក គាត់អណ្ដែតមាត់យ៉ាងធំ និងក្រឡុកកន្ទុយដ៏ខ្ពស់ធំសម្បើម ដូចទង់របស់ឥន្ទ្រា សំឡេងនោះដូចរន្ទះវជ្រៈកំពុងក្រហមក្រហាយ។
Verse 69
प्राजूम्भत महाकायो हनूमान् नाम वानर: । कदलीषण्डमध्यस्थो निद्रावशगतस्तदा
វៃសម្បាយណៈបាននិយាយ៖ នៅពេលនោះ ហនុមាន—ស្វាដែលមានរាងកាយមហិមា—បានដេកនៅក្នុងព្រៃចេក ដោយត្រូវដំណេកគ្រប់គ្រង។ គាត់បានពង្រីករាងកាយ ហើយរារាំងផ្លូវក្នុងព្រៃ ដើម្បីឲ្យភីមសេនៈ កូនបណ្ឌុ ដែលកំពុងមកតាមផ្លូវនោះ មិនទទួលបានបណ្តាសា ឬការប្រមាថពីនរណាម្នាក់ឡើយ។ ហើយពេលគាត់ស្ថិតក្រោមអំណាចនៃដំណេក គាត់អណ្ដែតមាត់ និងក្រឡុករាងកាយដ៏ខ្ពស់ដូចទង់ ដំឡើងសំឡេងដូចរន្ទះវជ្រៈកំពុងក្រហមក្រហាយ។
Verse 70
जृम्भमाण: सुविपुलं शक्रध्वजमिवोच्छितम् । आस्फोटयच्च लाडूलमिन्द्राशनिसमस्वनम्
វៃសម្បាយណៈបាននិយាយ៖ ដោយត្រូវដំណេកគ្រប់គ្រង ហនុមានបានអណ្ដែតមាត់ ខណៈដែលរាងកាយគាត់ធំទូលាយមហិមា ស្ទើរដូចទង់របស់ឥន្ទ្រាដែលលេចឡើងខ្ពស់។ ហើយពេលគាត់បក់បោកកន្ទុយដ៏ធំ សំឡេងនោះដូចវជ្រៈរបស់ឥន្ទ្រា—ដល់ថ្នាក់ព្រៃទាំងមូលហាក់ដូចជារញ្ជួយ។ ដោយដេកឆ្លងកាត់ផ្លូវបែបនេះ គាត់បានរារាំងផ្លូវក្នុងព្រៃចេក ដោយមានបំណងឲ្យភីមៈ កូនបណ្ឌុ មិនទទួលបានបណ្តាសា ឬការរិះគន់ពីអ្នកដទៃ ព្រោះបានមកតាមផ្លូវនោះ។
Verse 71
तस्य लाडूलनिनदं पर्वत: सुगुहामुखै: । उद्गारमिव गॉर्नर्दन्नुत्ससर्ज समन््ततः
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ ភ្នំដែលមានមាត់រូងដ៏ស្រស់ស្អាតជាច្រើន បានបន្លឺត្រឡប់សំឡេងដ៏កក្រើកនោះ ដែលកើតពីគាត់ ហើយបញ្ជូនត្រឡប់ទៅគ្រប់ទិស—ដូចសំឡេងគោព្រៃដ៏ខ្លាំងកំពុងគំហុករំពង។
Verse 72
लाडूलास्फोटशब्दाच्च चलित: स महागिरि: । विघूर्णमानशिखर: समन्तात् पर्यशीर्यत
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ ដោយសំឡេងបែកផ្ទុះដូចខ្សែព្រុយកន្ទុយវាយនោះ ភ្នំដ៏ធំនោះក៏រញ្ជួយ។ កំពូលភ្នំរបស់វាហាក់ដូចជាវិលវល់ ហើយវាចាប់ផ្តើមបែកបាក់រលំរាលដាលគ្រប់ទិស ខណៈសំឡេងកក្រើកនោះរាលសាយលើកំពូលភ្នំចម្លែកៗ ដល់ថ្នាក់លើសសំឡេងត្រែរបស់ដំរីមាត់ស្រវឹង។
Verse 73
स लाडूलरवस्तस्य मत्तवारणनि:स्वनम् । अन्तर्धाय विचित्रेषु चचार गिरिसानुषु
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ សំឡេងបែកផ្ទុះដ៏មុតមាំនោះ—ខ្លាំងជាងសំឡេងត្រែរបស់ដំរីមាត់ស្រវឹងផង—ហាក់ដូចជាលង់បាត់ទៅ ហើយបន្ទាប់មកវិញក៏រាលសាយទៅគ្រប់ទី ខណៈវាឆ្លងកាត់ជួរភ្នំ និងជម្រាលដ៏អស្ចារ្យ។ សំឡេងនោះធ្វើឲ្យកំពូលភ្នំរញ្ជួយ និងបន្លឺឆ្លងកាត់កំពូលផ្សេងៗជាច្រើន។
Verse 74
स भीमसेनस्तच्छुत्वा सम्प्रहृष्टतनूरुह: । शब्दप्रभवमन्विच्छंक्षचार कदलीवनम्,उसे सुनकर भीमसेनके रोंगटे खड़े हो गये और उसके कारणको हढूँढ़नेके लिये वे उस केलेके बगीचेमें घूमने लगे
ស្តាប់សំឡេងនោះហើយ ភីមសេនមានរោមឈរឡើងដោយភាពរំភើបភ្លាមៗ។ ដើម្បីស្វែងរកប្រភពដែលសំឡេងនោះកើតឡើង គាត់ចាប់ផ្តើមដើររុករកនៅក្នុងព្រៃចេក ដោយប្តេជ្ញាតាមដានមូលហេតុរបស់វា។
Verse 75
कदलीवनमध्यस्थमथ पीने शिलातले । ददर्श सुमहाबाहुर्वानराधिपतिं तदा,उस समय विशाल भुजाओंवाले भीमसेनने कदलीवनके भीतर ही एक मोटे शिलाखण्डपर लेटे हुए वानरराज हनुमानजीको देखा
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ បន្ទាប់មក ភីមសេន វីរបុរសដៃធំ បានឃើញព្រះអធិរាជវានរ គឺហនុមាន ដេកលើផ្ទាំងថ្មធំរឹងមាំ មធ្យមព្រៃចេក។
Verse 76
विद्युत्सम्पातदुष्प्रेक्ष॑ विद्युत्सम्पातपिड्ुलम् । विद्युत्सम्पातनिनदं विद्युत्सम्पातचठ्चलम्
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ គេមើលទៅកាន់គាត់ស្ទើរតែមិនអាចបានឡើយ ព្រោះគាត់ភ្លឺចាំងដូចរន្ទះបាញ់ភ្លាមៗ។ ពន្លឺរាងកាយរបស់គាត់មានពណ៌មាសលឿងច្រាល ដូចរន្ទះធ្លាក់ចុះ។ សំឡេងគំហុករបស់គាត់ក្រហឹមក្រហាយដូចសូរស័ព្ទផ្គររបស់វជ្រៈ ហើយគាត់ហាក់ដូចជាចលាចលរហ័ស ដូចរន្ទះផ្ទាល់—ជារូបសម្ដែងដ៏គួរឱ្យខ្លាច ដែលព្រមានមិនឲ្យអួតអាង និងជំរុញឲ្យគោរពចំពោះអំណាចដ៏លើសលប់។
Verse 77
बाहुस्वस्तिकविन्यस्तपीनहस्वशिरोधरम् । स्कन्धभूयिष्ठकायत्वात् तनुमध्यकटीतटम्
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ គាត់ដេកដោយឆ្លាក់ដៃឆ្លងគ្នា តាមរបៀប «ស្វាស្ទិក» ហើយយកគល់ដៃធ្វើជាខ្នើយ ដាក់ករខ្លីក្រាស់របស់គាត់លើនោះ។ ព្រោះស្មា និងផ្នែកខាងលើរបស់គាត់ទូលាយរឹងមាំជាពិសេស ផ្នែកកណ្ដាល និងចង្កេះរបស់គាត់ហាក់ស្តើងជាង—រូបភាពដែលបង្ហាញពីកម្លាំងដ៏គួរឱ្យខ្លាច និងរាងកាយដ៏ពិសេស ដូចដែលរឿងរ៉ាវពិពណ៌នាយ៉ាងលម្អិត។
Verse 78
किंचिच्चाभुग्नशीर्षेण दीर्घरोमाज्चितेन च | लाडूलेनोर्ध्वगतिना ध्वजेनेव विराजितम्
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ ក្បាលរបស់វាបន្តិចមួយទម្លាក់ចុះ ហើយរោមវាវែងក្រាស់។ ហើយដោយកន្ទុយលើកឡើងខ្ពស់ វាបញ្ចេញពន្លឺដូចទង់ជ័យ—លេចធ្លោទាំងរូបរាង និងសម្បុរសម្បត្តិ។
Verse 79
हस्वौष्ठ ताम्रजिद्दास्यं रक्तकर्ण चलद्भ्रुवम् । विवृत्तदेष्टादशनं शुक्लतीक्ष्णाग्रशोभितम्
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ បបូរមាត់របស់គាត់តូច។ អណ្ដាត និងខាងក្នុងមាត់មានពណ៌ដូចស្ពាន់។ ត្រចៀករបស់គាត់ក្រហម ហើយចិញ្ចើមក៏កន្ត្រាក់ញ័រមិនឈប់។ ក្នុងមាត់ដែលបើកចំហ នោះធ្មេញស និងចង្កូមភ្លឺរលោង—ចែងចាំងដោយចុងសស្រួច—លេចធ្លោយ៉ាងអស្ចារ្យ។ ដោយហេតុនេះ មុខរបស់គាត់ហាក់ដូចព្រះច័ន្ទដែលត្រូវកាំរស្មីបំភ្លឺ ហើយជួរធ្មេញសនៅខាងក្នុងដូចគ្រឿងអលង្ការដែលបន្ថែមសោភ័ណភាព។
Verse 80
अपश्यद् वदनं तस्य रश्मिवन्तमिवोडुपम् | वदनाभ्यन्तरगतै: शुक्लैर्दन्तैरलंकृतम्
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ គាត់បានឃើញមុខរបស់បុគ្គលនោះ ភ្លឺរលោងដូចព្រះច័ន្ទដែលមានកាំរស្មី។ មុខនោះត្រូវបានតុបតែងដោយធ្មេញសនៅក្នុងមាត់ ដែលពន្លឺរបស់វាបន្ថែមទាំងភាពគួរឱ្យខ្លាច និងសោភ័ណភាព—ជារូបភាពនៃវត្តមានដ៏គួរឱ្យភ្ញាក់ផ្អើល ហាក់ដូចមិនមែនលោកីយ៍ នៅក្នុងរឿងរ៉ាវព្រៃឈើនេះ។
Verse 81
केसरोत्करसम्मिश्रमशोकानामिवोत्करम् | हिरण्मयीनां मध्यस्थं कदलीनां महाद्युतिम्
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ នៅកណ្ដាលដើមចេកមាសទាំងឡាយ ហនុមានដ៏មានពន្លឺអស្ចារ្យ និងអំណាចធំ បានលេចឡើង ដូចជាចង្កោមផ្កាអសោកដាក់លើគ្រែសាហ្វ្រាន់—រូបភាពមង្គលដ៏រុងរឿង ដែលលើកចិត្តឲ្យគោរពចំពោះកម្លាំងដែលប្រើក្នុងសេវាកម្មធម៌។
Verse 82
दीप्यमानेन वपुषा स्वर्चिष्मन्तमिवानलम् | निरीक्षन्तममित्रघ्नं लोचनैर्मधुपिड्रलै:
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ គាត់បានឃើញ អមិត្រឃ្នៈ—រាងកាយភ្លឺចែងចាំង ដូចភ្លើងដែលរលោងដោយអណ្តាតភ្លើងរបស់ខ្លួន—កំពុងសម្លឹងមើលទៅមុខដោយភ្នែកពណ៌ត្នោតដូចទឹកឃ្មុំ។ ទិដ្ឋភាពនេះបង្ហាញថា ការតាំងចិត្តខាងក្នុង និងកម្លាំងធម៌ ប្រែក្លាយជាពន្លឺខាងក្រៅ បង្កើតទំនុកចិត្តដល់មិត្ត និងភាពភ័យខ្លាចដល់សត្រូវ។
Verse 83
वे शत्रुसूदन वानरवीर अपने कान्तिमान् शरीरसे प्रज्वलित अग्निके समान जान पड़ते थे और अपनी मधुके समान पीली आँखोंसे इधर-उधर देख रहे थे ।।
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ បន្ទាប់មក ភីមសេនដ៏ប្រាជ្ញា—មានអំណាចធំ ដៃធំទូលាយ និងចិត្តយល់ឆ្លាត—បានឃើញហនុមាន ព្រះរាជាវានរដ៏ល្អឥតខ្ចោះ មានរាងកាយមហិមា និងកម្លាំងមហាសាលា ឈរតែម្នាក់ឯង ដូចភ្នំហិមាល័យ បិទផ្លូវដែលនាំទៅស្ថានសួគ៌។ មិនភ័យខ្លាច ហើយរត់ទៅដោយល្បឿន ភីមបានចូលទៅជិត ហើយបន្លឺសម្លេងសិង្ហនាទដ៏គួរឱ្យខ្លាច ដូចសំឡេងវជ្រៈគ្រាប់ផ្គរ។ ដោយសម្លេងនោះ សត្វព្រៃ និងបក្សីក្នុងព្រៃបានញ័រភ័យ។ ទិដ្ឋភាពនេះដាក់កម្លាំងប្រឆាំងកម្លាំង ប៉ុន្តែបង្ហាញថា ភាពអស្ចារ្យពិត នឹងត្រូវវាស់ដោយការអត់ធ្មត់ ការទទួលស្គាល់ និងការប្រព្រឹត្តត្រឹមត្រូវចំពោះអង្គខ្ពស់ជាង។
Verse 84
दृष्टवा चैनं महाबाहुरेक॑ तस्मिन् महावने । अथोपसूत्य तरसा विभीर्भीमस्ततो बली
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ ឃើញគាត់ឈរតែម្នាក់ឯងក្នុងព្រៃធំទូលាយនោះ ភីមដ៏មានដៃធំ—មិនភ័យខ្លាច និងមានកម្លាំង—បានរត់ទៅមុខដោយល្បឿន។ ប្រឈមមុខនឹងព្រះរាជាវានរដ៏អស្ចារ្យ ហនុមាន ដែលឈរដូចភ្នំហិមាល័យ ដូចជាបិទផ្លូវទៅស្ថានសួគ៌ ភីមសេនបានបន្លឺសម្លេងសិង្ហនាទដ៏គួរឱ្យខ្លាច ដូចសំឡេងវជ្រៈ។ ដោយសម្លេងនោះ សត្វ និងបក្សីនៅតំបន់នោះបានញ័រភ័យ។ វគ្គនេះបង្ហាញថា អំណាចឆៅ និងមោទនភាពរបស់ភីម កំពុងជួបប្រទះកម្លាំងខ្ពស់ដែលមានវិន័យ ដើម្បីរៀបចំមេរៀនអំពីភាពទាបខ្លួន និងការប្រព្រឹត្តត្រឹមត្រូវ។
Verse 85
सिंहनादं चकारोग्र॑ं वज्ञाशनिसमं बली । तेन शब्देन भीमस्य वित्रेसुर्मुग॒पक्षिण:
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ ភីមដ៏មានអំណាច បានបន្លឺសម្លេងសិង្ហនាទដ៏សាហាវ ដូចសំឡេងផ្គររន្ទះ។ ដោយសម្លេងភីមនោះ សត្វ និងបក្សីក្នុងព្រៃបានញ័រភ័យ។ ទិដ្ឋភាពនេះបញ្ជាក់ថា កម្លាំងឆៅ បើបង្ហាញដោយគ្មានការអត់ធ្មត់ អាចរំខានដល់អ្នកគ្មានទោសជុំវិញ—even មុនពេលមានការប៉ះទង្គិចផ្ទាល់។
Verse 86
हनूमांश्व महासत्त्व ईषदुन्मील्य लोचने । दृष्टवा तमथ सावज्ञं लोचनैर्मधुपिड्लै: । स्मितेन चैनमासाद्य हनूमानिदमब्रवीत्
វៃសម្បាយណៈបាននិយាយ៖ ហនុមាន អ្នកមានសត្វធម៌ដ៏អស្ចារ្យ បើកភ្នែកបន្តិច ហើយសម្លឹងមើលគាត់ដោយទឹកភ្នែកមើលងាយស្រាលៗ តាមរយៈភ្នែកពណ៌ទឹកឃ្មុំរបស់ខ្លួន។ បន្ទាប់មក ដើរចូលទៅជិតដោយញញឹម ហនុមានបាននិយាយពាក្យទាំងនេះ—ដើម្បីបើកចំហការប្រៀនប្រដៅដ៏មុតមាំ ដែលបង្ក្រាបមោទនភាព និងវាស់វែងកម្លាំងពិតដោយការអត់ធ្មត់ និងការយល់ឃើញ។
Verse 87
हनूमानुवाच किमर्थ सरुजस्ते5हं सुखसुप्त: प्रबोधित: । ननु नाम त्वया कार्या दया भूतेषु जानता
ហនុមានបាននិយាយ៖ «ហេតុអ្វីបានជាអ្នកបានដាស់ខ្ញុំ ទោះបីខ្ញុំកំពុងឈឺ ហើយកំពុងដេកសុខស្រួល? អ្នកដែលដឹងអំពីអ្វីត្រឹមត្រូវ គួរតែមានមេត្តាករុណាចំពោះសត្វមានជីវិតទាំងអស់»។
Verse 88
वयं धर्म न जानीमस्तिर्यग्योनिमुपाश्रिता: । नरास्तु बुद्धिसम्पन्ना दयां कुर्वन्ति जन्तुषु
«យើងមិនយល់ដឹងអំពីធម៌ទេ ព្រោះយើងបានកើតក្នុងជាតិជាសត្វ។ តែមនុស្សវិញ មានបញ្ញា និងការយល់ឃើញ ដូច្នេះពួកគេមានមេត្តាករុណាចំពោះសត្វមានជីវិតទាំងឡាយ»។
Verse 89
क्रूरेषु कर्मसु कथं देहवाक्चित्तदूषिषु । धर्मघातिषु सज्जन्ते बुद्धिमन्तो भवद्विधा:
វៃសម្បាយណៈបាននិយាយ៖ «ហេតុអ្វីបានជាមនុស្សមានបញ្ញាដូចអ្នក ទៅចូលរួមក្នុងអំពើឃោរឃៅ—អំពើដែលបំពុលកាយ វាចា និងចិត្ត ហើយវាយបំផ្លាញធម៌? តើការប្រព្រឹត្តបែបនេះកើតឡើងបានដូចម្តេចក្នុងអ្នកដែលមានការយល់ដឹង?»
Verse 90
न त्वं धर्म विजानासि बुधा नोपासितास्त्वया । अल्पबुद्धितया बाल्यादुत्सादयसि यन्मृगान्
វៃសម្បាយណៈបាននិយាយ៖ «អ្នកមិនបានដឹងធម៌ពិតប្រាកដទេ។ ច្បាស់ណាស់ថា អ្នកមិនបានបម្រើ ឬរៀនពីអ្នកប្រាជ្ញឡើយ។ ដោយសារភាពក្មេងខ្ចី និងបញ្ញាតិច មិនមានការយល់ឃើញ អ្នកកំពុងធ្វើទុក្ខ និងបំផ្លាញសត្វក្តាន់នៅទីនេះដោយអវិជ្ជា»។
Verse 91
ब्रूहि कस्त्वं किमर्थ वा किमिदं वनमागत: । वर्जित मानुषैभविस्तथैव पुरुषैरपि,बोलो तो, तुम कौन हो? इस वनमें तुम क्यों और किसलिये आये हो? यहाँ तो न कोई मानवीय भाव हैं और न मनुष्योंका ही प्रवेश है
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ «ប្រាប់ខ្ញុំមក—អ្នកជានរណា? ហើយមកព្រៃនេះដោយហេតុអ្វី? ទីនេះមនុស្សទាំងឡាយជៀសវាង; សូម្បីបុរសមានកម្លាំងក៏មិនសូវហ៊ានចូលមកដែរ»។
Verse 92
क्व च त्वयाद्य गन्तव्ं प्रब्रूहि पुरुषर्षभ । अत: परमगम्यो<यं पर्वत: सुदुरारुह:
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ «ប្រាប់ឲ្យច្បាស់ ឱ បុរសឧត្តម—ថ្ងៃនេះអ្នកមានបំណងទៅឆ្ងាយប៉ុនណា? លើសពីទីនេះទៅ ភ្នំនេះមិនអាចឆ្លងកាត់បានទេ; ការឡើងវាលំបាកខ្លាំងសម្រាប់អ្នកណាក៏ដោយ»។
Verse 93
विना सिद्धगतिं वीर गतिरत्र न विद्यते | देवलोकस्य मार्गोड्यमगम्यो मानुषै: सदा,वीर! सिद्ध पुरुषोंक सिवा और किसीकी यहाँ गति नहीं है। यह देवलोकका मार्ग है, जो मनुष्योंके लिये सदा अगम्य है
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ «ឱ វីរបុរស! លើកលែងតែអ្នកដែលបានឈានដល់គតិរបស់សិទ្ធៈ (អ្នកសម្រេច) ប៉ុណ្ណោះ មិនមានអ្នកណាអាចឆ្លងកាត់ទីនេះបានទេ។ នេះជាមាគ៌ាទៅកាន់លោកទេវតា ដែលសម្រាប់មនុស្សធម្មតា តែងតែអសមត្ថភាពឈានដល់ជានិច្ច»។
Verse 94
कारुण्यात् त्वामहं वीर वारयामि निबोध मे । नातः परं त्वया शक्यं गन्तुमाश्वसिहि प्रभो
ដោយសេចក្តីមេត្តា ឱ វីរបុរស ខ្ញុំទើបរារាំងអ្នក—សូមស្តាប់ពាក្យខ្ញុំ។ លើសពីទីនេះទៅ អ្នកមិនអាចបន្តដំណើរបានទេ; សូមជឿជាក់លើវា ឱ ម្ចាស់។
Verse 95
स्वागतं सर्वथैवेह तवाद्य मनुजर्षभ । इमान्यमृतकल्पानि मूलानि च फलानि च
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ «ថ្ងៃនេះ នៅទីនេះ ខ្ញុំស្វាគមន៍អ្នកដោយគ្រប់ប្រការ ឱ មនុស្សឧត្តម។ នេះជាឫស និងផ្លែឈើផ្អែមដូចអម្រឹត ឱ គ្រឿងអលង្ការនៃមនុស្ស។ ចូរញ៉ាំវា ហើយត្រឡប់ពីទីនេះទៅ; បើមិនដូច្នោះទេ ជីវិតអ្នកអាចធ្លាក់ក្នុងគ្រោះថ្នាក់ដោយឥតប្រយោជន៍។ ឱ បុរសឧត្តម—បើពាក្យខ្ញុំឃើញថាមានប្រយោជន៍ សូមទទួលយកវាចុះ»។
Verse 96
भक्षयित्वा निवर्तस्व मा वृथा प्राप्स्यसे वधम् । ग्राह्म॑ं यदि वचो महां हितं मनुजपुड्रव
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ «ចូរញ៉ាំផ្លែឈើ និងឫសទាំងនេះ ហើយត្រឡប់ទៅវិញចុះ កុំឲ្យជួបមរណភាពដោយឥតប្រយោជន៍។ ឱ បុរសប្រសើរបំផុត មកុដរតនៈក្នុងចំណោមមនុស្ស—បើអ្នកឃើញថាពាក្យខ្ញុំមានប្រយោជន៍ពិតប្រាកដ ចូរទទួលយកវាចុះ»។
Verse 146
इति श्रीमहाभारते वनपर्वणि तीर्थयात्रापर्वणि लोमशतीर्थयात्रायां भीमकदलीषण्डप्रवेशे षट्चत्वारिंशदधिकशततमो<ध्याय:
ដូច្នេះ ក្នុង «ស្រីមហាភារត» នៅក្នុង «វនបរវ» ក្នុងផ្នែក «ទីរថយាត្រាបរវ» ក្នុងដំណើរធម្មយាត្រារបស់ លោមសៈ នៅវគ្គចូលទៅក្នុងព្រៃចេកដែលពាក់ព័ន្ធនឹង ភីម—នៅទីនេះ បញ្ចប់ជំពូកទី ១៤៦។
Verse 493
वन॑ पाण्डुसुत: श्रीमाछ्छब्देनापूरयन् दिश: । तब अपने बाहु-बलका भरोसा रखनेवाले श्रीमान् वायुपुत्र भीमने कुपित हो एक हाथीसे दूसरे हाथियोंको और एक सिंहसे दूसरे सिंहोंको मार भगाया तथा उन महाबली पाण्डुकुमारने कितनोंको तमाचोंके प्रहारसे मार डाला। भीमसेनकी मार खाकर सिंह
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ ព្រះរាជបុត្ររបស់ បណ្ឌុ ដ៏រុងរឿង បានបំពេញទិសទាំងដប់ដោយសំឡេងគំហុករបស់ទ្រង់។ បន្ទាប់មក ភីម—ព្រះរាជបុត្ររបស់ វាយុ ដ៏ឧត្តម—ពឹងលើកម្លាំងដៃរបស់ខ្លួន ហើយកើតកំហឹង ក៏បណ្តេញសត្វទាំងឡាយឲ្យរត់ខ្ចាត់ខ្ចាយ ដោយយកដំរីវាយដំរី និងយកសិង្ហវាយសិង្ហ ហើយបានផ្តួលសត្វជាច្រើនដោយកម្លាំងកណ្តាប់ដៃ។ សិង្ហ ខ្លា និងខ្លាឃ្មុំ (ខ្លាដំបង) ដែលត្រូវភីមសេនវាយបោក ក៏ភ័យខ្លាចបោះចោលទីនោះ រត់គេចខ្លួនដោយសន្លប់សន្លែង សូម្បីតែបាត់បង់ការគ្រប់គ្រងខ្លួនដោយសារភ័យ។ បន្ទាប់មក ភីមសេន ព្រះរាជបុត្ររបស់ បណ្ឌុ ដ៏មហាអំណាច បានទុកពួកវានៅក្រោយ ហើយចូលទៅជ្រៅក្នុងព្រៃ ឲ្យទិសទាំងអស់កក្រើកដោយសំឡេងរំពងដ៏ខ្លាំងក្លារបស់ទ្រង់។
Frequently Asked Questions
Bhīma must choose between forceful entitlement to passage and respectful conduct toward an apparently weak being occupying a sacred corridor; the chapter tests whether kṣatriya assertiveness can yield to reverence and ethical restraint.
The episode teaches that strength without self-mastery is unreliable: true excellence integrates power with humility, recognition of higher order, and proper inquiry; failure becomes a catalyst for ethical refinement.
Yes—by declaring the route a ‘divine path’ where humans do not proceed and redirecting Bhīma to the nearby objective, the chapter frames correct access as conditional upon dharmic alignment and right method, not mere capability.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.