Shloka 42
“आज भीमसेनके संधिके लिये कहे गये वचन मेरे हृदयमें बाणके समान लगे हैं, जिनसे पीड़ित होकर मेरा कलेजा फटा जा रहा है। हाय! ये महाबाहु आज (मेरे अपमानको भुलाकर) केवल धर्मका ही ध्यान धर रहे हैं ।। इत्युक्त्वा बाष्परुद्धेन कण्ठेनायतलोचना । रुरोद कृष्णा सोत्कम्पं सस्वरं बाष्पगद्गदम्,इतना कहनेके बाद पीन एवं विशाल नितम्बोंवाली विशाललोचना ट्रुपदकुमारी कृष्णाका कण्ठ आँसुओंसे रुँँध गया। वह काँपती हुई अश्लुगद्गद वाणीमें फूट-फूटकर रोने लगी। उसके परस्पर सटे हुए स्तनोंपर नेत्रोंसे गरम-गरम आँसुओंकी वर्षा होने लगी; मानो वह अपने भीतरकी द्रवीभूत क्रोधाग्निको ही उन वाष्पबिन्दुओंके रूपमें बिखेर रही हो
ity uktvā bāṣpa-ruddhena kaṇṭhenāyata-locanā | ruroda kṛṣṇā sotkampaṃ sa-svaraṃ bāṣpa-gadgadam ||
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ «សូម្បីថ្ងៃនេះ ពាក្យដែល ភីមសេន (Bhīmasena) និយាយអំពីសន្ធិភាព ក៏ដូចព្រួញចាក់ក្នុងបេះដូងខ្ញុំ ធ្វើឲ្យខ្ញុំឈឺចាប់ដល់ថ្នាក់ដូចក្លៀកបេះដូងបែក។ អូហ៍! វីរបុរសដៃធំនេះ សព្វថ្ងៃ (ដូចជាបំភ្លេចការប្រមាថលើខ្ញុំ) ក៏គិតតែអំពី ធម្មៈ (dharma) ប៉ុណ្ណោះ»។ និយាយបែបនេះហើយ ក្រិស្នា (Kṛṣṇā) កូនស្រីទ្រុបដ (Drupada) មានភ្នែកវែងធំ ក៏កអកដោយទឹកភ្នែក ហើយយំស្ទើរតែសន្លប់ សម្លេងខូចដោយសោកស្តាយ។
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical tension between personal injury and dharma: even when wronged, the protagonists’ restraint in the name of righteousness can intensify the victim’s anguish, showing how dharma is emotionally costly and not merely a rule but a lived burden.
After speaking about her pain and the situation, Draupadī’s voice is overwhelmed by tears; she trembles and breaks into loud sobbing, signaling the depth of her grief and indignation as the story moves toward the crisis that will culminate in war.