Shloka 18
Udyoga-parva Adhyāya 50 — Dhṛtarāṣṭra’s Appraisal of Bhīmasena (भीमसेनभयवर्णनम्)
कि पुनर्मम दुष्पुत्रै: क्लिष्ट: सम्प्रति पाण्डव: । संजय! पाण्डुकुमार भीमसेन बचपनमें भी कभी मेरे वशमें नहीं रहा; फिर जब मेरे दुष्ट पुत्रोंने उसे बार-बार कष्ट दिया है, तब वह इस समय मेरे वशमें कैसे हो सकता है? ।। १७ ६ || निष्ठरो रोषणो>त्यर्थ भज्येतापि न संनमेत् । तिर्यक्प्रेक्षी संहतभ्रू: कथथं शाम्येद् वृकोदर:,वह क्रूर और क्रोधी है। टूट भले ही जाय, पर झुक नहीं सकेगा। सदा टेढ़ी निगाहसे ही देखता है। उसकी भौंहें क्रोधके कारण परस्पर गुँथी रहती हैं। ऐसा भीमसेन कैसे शान्त हो सकेगा?
dhṛtarāṣṭra uvāca | ki punar mama duṣputraiḥ kliṣṭaḥ samprati pāṇḍavaḥ | sañjaya! pāṇḍukumāro bhīmasenaḥ bālye 'pi kadācin mama vaśe naivābhavat; punaś ca mama duṣṭaputraiḥ punaḥ punaḥ pīḍitaḥ san sa idānīṃ kathaṃ mama vaśo bhavet || niṣṭhuro roṣaṇo 'tyarthaṃ bhajyeta api na saṃnamet | tiryakprekṣī saṃhatabhrūḥ kathaṃ śāmyed vṛkodaraḥ ||
ធ្រឹតរាស្ត្រ បានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «សញ្ជ័យ តើបណ្ឌវៈនោះ នឹងស្ថិតក្រោមអំណាចខ្ញុំបានដូចម្តេច ខណៈដែលកូនប្រុសអាក្រក់របស់ខ្ញុំបានធ្វើទុក្ខទោសគាត់ជាញឹកញាប់? ភីមសេន កូនបណ្ឌុ មិនដែលស្ថិតក្នុងអំណាចខ្ញុំសូម្បីតែកាលនៅក្មេង; ហើយក្រោយពីត្រូវកូនៗខ្ញុំបៀតបៀនម្តងហើយម្តងទៀត តើគាត់នឹងចុះចូលខ្ញុំឥឡូវនេះបានយ៉ាងដូចម្តេច? គាត់រឹងមាំ និងខឹងកាចយ៉ាងខ្លាំង—បែកបាក់ក៏បាន តែមិនព្រមកោង។ ភ្នែកមើលឆៀងចាក់ចូល និងចិញ្ចើមរឹតជាប់ដោយកំហឹង—វೃកោទរ នឹងស្ងប់ស្ងាត់បានដូចម្តេច?»
धृतराष्ट उवाच
Educational Q&A
Injustice and repeated harm destroy moral authority: a ruler who allows wrongdoing by his own side cannot expect the injured party to submit peacefully. The verse also highlights how unchecked anger and humiliation harden resolve, making reconciliation difficult unless wrongdoing is acknowledged and corrected.
Dhṛtarāṣṭra speaks to Sañjaya, reflecting anxiously on Bhīma’s temperament. He admits that Bhīma was never truly controllable even earlier, and that after the Kauravas’ repeated harassment, Bhīma is unlikely to be pacified or brought under Dhṛtarāṣṭra’s influence—foreshadowing the inevitability of conflict.