Shloka 24
Chapter 49: Sañjaya’s Enumeration of the Pāṇḍava Coalition (पाण्डवसैन्यसमागम-वर्णनम्)
जिनके बल और पराक्रमसे चारों पाण्डव सहसा लाक्षाभवनसे निकलकर इस पृथ्वीपर जीवित बच गये, जिन्होंने मनुष्यभक्षी राक्षस हिडिम्बसे अपने भाइयोंकी रक्षा की, उस संकटके समय जो कुन्तीकुमार भीम इन पाण्डवोंके लिये द्वीपके समान आश्रयदाता हो गये, जब सिन्धुराज जयद्रथने द्रौपदीका अपहरण किया था, उस समय भी जिन कुन्तीकुमार वृकोदरने उन सबको द्वीपकी भाँति आश्रय दिया था तथा जिन्होंने वारणावत नगरमें एकत्र हुए समस्त पाण्डवोंको लाक्षागृहकी आगमें जलनेसे बचा लिया था, उन्हीं भीमसेनके बलसे पाण्डवोंने आपलोगोंके साथ युद्धकी तैयारी की है ।। कृष्णायां चरता प्रीति येन क्रोधवशा हता: । प्रविश्य विषमं घोरं॑ पर्वतं गन्धमादनम्,जिन्होंने द्रौषधदीपर अपना प्रेम जताते हुए अत्यन्त दुर्गग एवं भयंकर गन्धमादन पर्वतकी भूमिमें प्रवेश करके क्रोधवश नामवाले राक्षसोंको मार डाला, जिनकी दोनों भुजाओंमें दस हजार हाथियोंके समान बल है, उन्हीं भीमसेनके बलसे पाण्डवोंने आपलोगोंपर आक्रमणका उद्योग किया है
sañjaya uvāca | yeṣāṃ balaparākramābhyāṃ catvāraḥ pāṇḍavāḥ sahasā lākṣāgṛhān niṣkramya pṛthivyāṃ jīvitā avaśiṣṭāḥ, ye manuṣyabhakṣaṃ rākṣasaṃ hiḍimbaṃ hatvā bhrātṝṇāṃ rakṣāṃ cakruḥ, yaḥ saṅkaṭe tasmin kuntīkumaras tu bhīmaḥ pāṇḍavānāṃ dvīpa iva āśrayadātā babhūva; yadā sindhurājo jayadrathaḥ draupadīm apāharat tadāpi kuntīkumaras vṛkodaraḥ sarveṣāṃ teṣāṃ dvīpa iva āśrayaṃ dadau; yaś ca vāraṇāvate samāgatān sarvān pāṇḍavān lākṣāgṛhāgnau dahyamānān mocayāmāsa—tasyaiva bhīmasenasya balena pāṇḍavaiḥ yuṣmābhiḥ saha yuddhāya udyogaḥ kṛtaḥ || kṛṣṇāyāṃ caratā prītiṃ yena krodhavaśā hatāḥ | praviśya viṣamaṃ ghoraṃ parvataṃ gandhamādanam || yasya bāhvoḥ daśasahasragajabalasamaṃ balaṃ, tasyaiva bhīmasenasya balena pāṇḍavaiḥ yuṣmān prati ākramaṇāya udyogaḥ kṛtaḥ |
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ ដោយកម្លាំង និងវីរភាពរបស់អ្នកណា បណ្ឌវទាំងបួនបានរត់គេចចេញពីផ្ទះលាក់ (លក្ខាហ្គೃಹ) ដោយភ្លាមៗ ហើយនៅរស់លើផែនដីនេះ; អ្នកណាបានការពារបងប្អូនដោយសម្លាប់រាក្សសស៊ីមនុស្ស ហិឌិម્બ; អ្នកណានៅពេលគ្រោះថ្នាក់បានក្លាយជាដូច «កោះ» សម្រាប់បណ្ឌវ—ជាជម្រកមិនរលាយ; ហើយម្ដងទៀត នៅពេលជ័យទ្រថ ស្តេចសិន្ធុ បានចាប់ពង្រត់ដ្រោបទី អ្នកណាបានជាអ្នកការពារដូចកោះ; និងអ្នកណានៅវារណាវត បានសង្គ្រោះបណ្ឌវទាំងអស់ដែលប្រមូលផ្តុំគ្នា មិនឲ្យឆេះស្លាប់ក្នុងភ្លើងផ្ទះលាក់—ដោយអំណាចរបស់ភីមសេននោះឯង បណ្ឌវបានត្រៀមសង្គ្រាមជាមួយអ្នកទាំងឡាយ។ ដោយបង្ហាញសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះ ក្រឹෂ್ಣា (ដ្រោបទី) គាត់បានចូលទៅក្នុងភ្នំគន្ធមាឌនដ៏រឹងរ៉ៃ និងគួរឱ្យភ័យខ្លាច ហើយដោយកំហឹងបានសម្លាប់រាក្សសនៅទីនោះ។ ដៃទាំងពីររបស់គាត់មានកម្លាំងស្មើដប់ពាន់ដំរី។ ដោយពឹងផ្អែកលើអំណាចភីមនោះ បណ្ឌវបានចាប់ផ្តើមការប្រយុទ្ធដើម្បីវាយប្រហារអ្នកទាំងឡាយ។
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the dharmic ideal of protective strength: power is praised not as domination but as refuge—Bhīma’s might repeatedly serves to preserve life, defend family honor, and uphold communal security. It also shows how accumulated injustices and threats make war-preparation appear, in the epic’s moral logic, as a compelled response rather than mere ambition.
Sañjaya, reporting to Dhṛtarāṣṭra’s side, explains that the Pāṇḍavas are emboldened for war because they rely on Bhīma. He recalls Bhīma’s past rescues—escape from the lac-house at Vāraṇāvata, the slaying of Hiḍimba, protection during Jayadratha’s abduction of Draupadī, and his fearsome exploits in Gandhamādana—arguing that such a champion makes the Pāṇḍavas formidable.