Shloka 55
Udyoga-parva Adhyāya 47 — Arjuna’s Deterrent Declaration
Sañjaya’s Report
यदा द्रष्टा ज्यामुखाद् बाणसंघान् गाण्डीवमुक्तानापतत: शिताग्रान् । हयान् गजान् वर्मिणश्चाददानां- स्तदा युद्ध धार्तराष्ट्रोडन्वतप्स्यत्,“मेरे गाण्डीव धनुषकी प्रत्यंचासे छोड़े हुए तीखी धारवाले सुन्दर पंखोंसे युक्त भयंकर बाणसमूह मेघसे निकली हुई अत्यन्त भयानक विद्युतुकी चिनगारियोंके समान जब युद्धभूमिमें शत्रुओंपर पड़ेंगे और उनकी हड्डियोंको काटते तथा मर्मस्थानोंको विदीर्ण करते हुए सहस्र-सहस्र सैनिकोंको मौतके घाट उतारने लगेंगे, साथ ही कितने ही घोड़ों, हाथियों तथा कवचधारी योद्धाओंके प्राण लेना प्रारम्भ करेंगे, उस समय जब धृतराष्ट्रपुत्र दुर्योधन यह सब देखेगा, तब युद्ध छेड़नेकी भूलके कारण वह बहुत पछतायेगा
sañjaya uvāca | yadā draṣṭā jyāmukhād bāṇasaṅghān gāṇḍīvamuktān āpatataḥ śitāgrān | hayān gajān varmiṇaś cādadānāṃs tadā yuddhe dhārtarāṣṭro 'nv-atapsyat ||
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ «កាលណាគាត់ឃើញព្រួញជាច្រើន ចុងស្រួចមុត ដែលបានបាញ់ចេញពីខ្សែធ្នូ “គាណ្ឌីវ” ហោះធ្លាក់ចុះមក—កំពុងដកយកជីវិតសេះ ដំរី និងយោធាដែលពាក់អាវក្រោះ—នៅពេលនោះ កូនធ្រិតរាស្ត្រ នឹងឆេះក្តៅដោយការសោកស្តាយនៅកណ្ដាលសង្គ្រាម»។
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores moral accountability: initiating an unjust war (adharma) brings inevitable consequences, and recognition of wrongdoing often arrives only when suffering becomes undeniable. Power and pride cannot shield one from the ethical weight of one’s choices.
Sañjaya foretells the battlefield scene where Arjuna’s Gāṇḍīva sends down deadly volleys. Seeing his forces—horses, elephants, and armored fighters—cut down, Dhṛtarāṣṭra’s son (Duryodhana) is predicted to be consumed by regret for having set the war in motion.