Shloka 23
Sanatsujāta–Dhṛtarāṣṭra Saṃvāda: Pramāda as Mṛtyu
Chapter 42
दम, त्याग और अप्रमाद--इन तीन गुणोंमें अमृत-का वास है। जो मनीषी (बुद्धिमान) ब्राह्मण हैं, वे कहते हैं कि इन गुणोंका मुख सत्यस्वरूप परमात्माकी ओर है (अर्थात् ये परमात्माकी प्राप्तिके साधन हैं) ।। दमो हराष्टादशगुण: प्रतिकूलं कृताकृते । अनृतं॑ चाभ्यसूया च कामार्थो च तथा स्पृहा
dama-tyāga-apramādāḥ—ete trayo guṇā amṛtasya vāsaḥ | ye manīṣiṇaḥ brāhmaṇāḥ, te vadanti—eteṣāṃ guṇānāṃ mukhaṃ satya-svarūpaṃ paramātmānam prati (tad-prāpti-sādhanatvāt) || damo hi aṣṭādaśa-guṇaḥ; pratikūlaṃ kṛtākṛte | anṛtaṃ cābhyasūyā ca kāmārthaś ca tathā spṛhā ||
សនត្សុជាតា បង្រៀនថា វិន័យបីយ៉ាង—ការគ្រប់គ្រងខ្លួន (ដមៈ), ការលះបង់ (ត្យាគៈ), និងការប្រុងប្រយ័ត្នមិនឲ្យប្រហែស (អប្រមាទៈ)—ជាទីស្នាក់នៅនៃ «អមតៈ» គឺផលល្អមិនស្លាប់។ ព្រះព្រាហ្មណ៍អ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយ និយាយថា គុណទាំងនេះបែរមុខទៅរកអាត្មានដ៏អធិបតី ដែលសភាពជាសច្ចៈ; នោះមានន័យថា វាជាមធ្យោបាយផ្ទាល់ដើម្បីឈានដល់សច្ចៈ។ ហើយទ្រង់បញ្ជាក់ថា ការគ្រប់គ្រងខ្លួនជាគុណធំទូលាយ ប្រឆាំងទាំងអំពើខុស និងការមិនធ្វើអំពើត្រូវ; វាក៏ប្រឆាំងនឹងពាក្យមិនពិត ការច្រណែន ការចង់បានសុខសប្បាយនិងផលប្រយោជន៍ និងការលោភលន់ចង់បាន។
सनत्युजात उवाच
Educational Q&A
Immortality (the deathless highest good) is ‘inhabited’ by three disciplines: self-restraint (dama), renunciation (tyāga), and vigilant non-negligence (apramāda). These virtues are oriented toward the Truth-natured Supreme Self and function as practical means to realize that reality.
In the Udyoga Parva’s Sanatsujātīya discourse, Sanatsujāta instructs on spiritual and ethical foundations amid the political crisis leading to war. Here he emphasizes inner discipline—especially self-control—as the antidote to moral failings like falsehood, envy, and craving, redirecting the listener toward truth and liberation.