Shloka 89
Ulūka’s Provocation and Keśava’s Counter-Message (उलूकदूत्ये केशवप्रत्युत्तरम्)
“तुम जूएमें पराजित हुए और तुम्हारी स्त्री द्रौषदीको सभामें लाया गया। अपनेको पुरुष माननेवाले किसी भी मनुष्यको इन बातोंके लिये भारी अमर्ष हो सकता है ।। द्वादशैव तु वर्षाणि वने धिष्ण्याद् विवासित: । संवत्सरं विराटस्य दास्यमास्थाय चोषित:,“तुम बारह वर्षोतक राज्यसे निर्वासित होकर वनमें रहे हो और एक वर्षतक तुम्हें विराटका दास होकर रहना पड़ा है
sañjaya uvāca |
tvaṁ jūe parājito 'si, tava ca strī draupadī sabhāṁ nītā | ātmānaṁ puruṣaṁ manyamānasya kasyacid api manuṣyasya etāsu bāteṣu bhāryaḥ amarṣaḥ syāt ||
dvādaśaiva tu varṣāṇi vane dhiṣṇyād vivāsitaḥ | saṁvatsaraṁ virāṭasya dāsyam āsthāya coṣitaḥ ||
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ អ្នកត្រូវបានចាញ់ក្នុងល្បែងស៊ីសង ហើយភរិយារបស់អ្នក ដ្រោបទី ត្រូវបាននាំចូលមកក្នុងសភារាជ។ សម្រាប់បុរសណាដែលរាប់ខ្លួនថាជាបុរស នេះអាចបញ្ឆេះការខឹងខ្លាំងមិនអាចទ្រាំទ្របាន។ ហើយអ្នកត្រូវបានបណ្តេញចេញពីអាសនៈសិទ្ធិរបស់ខ្លួន ទៅរស់នៅព្រៃអស់ដប់ពីរឆ្នាំ; បន្ទាប់មកមួយឆ្នាំទៀត អ្នកត្រូវរស់នៅក្នុងការបម្រើព្រះបាទវិរាដ ជាអ្នកបម្រើ។
संजय उवाच
Educational Q&A
The passage frames moral outrage (amarṣa) as a natural response to grave injustice—public humiliation of a wife and wrongful dispossession—highlighting how violations of dharma and honor become ethical grounds for resistance and, in the epic’s logic, a cause leading toward war.
Sañjaya reminds the listener of the Pāṇḍavas’ injuries: defeat in the dice-game, Draupadī’s being dragged into the court, twelve years of forest exile, and a final year living incognito in servitude under King Virāṭa—recalling accumulated wrongs that intensify the conflict.