Shloka 24
पाण्डवसेनानायकाभिषेकः तथा बलरामागमन-उपदेशः | Appointment of Pandava Commanders and Balarama’s Counsel
सेना पञ्चशतं नागा रथास्तावन्त एव च | दश सेना च पृतना पृतना दशवाहिनी,पाँच सौ हाथियों और पाँच सौ रथोंकी एक सेना होती है। दस सेनाओंकी एक पृतना और दस पृतनाओंकी एक वाहिनी होती है
senā pañcaśataṃ nāgā rathās tāvanta eva ca | daśa senā ca pṛtanā pṛtanā daśavāhinī ||
វៃសម្បាយណៈបាននិយាយថា៖ «‘សេនា’ មួយ រួមមានដំរីប្រាំរយក្បាល និងរទេះសង្គ្រាមប្រាំរយគ្រឿងស្មើគ្នា។ សេនាដប់ បង្កើតជា ‘ព្រឹតនា’ មួយ ហើយព្រឹតនាដប់ បង្កើតជា ‘វាហិនី’ មួយ។» ក្នុងបរិបទនៃឧទ្យោគ បទនេះជាការរាប់កម្លាំងយ៉ាងត្រជាក់ត្រជុំបែបរដ្ឋបាល—បង្ហាញថាសង្គ្រាមត្រូវបានប្រព័ន្ធកម្ម និងវាស់វែងជាចំនួន មុនពេលដាវដំបូងត្រូវបានលើកឡើង ហើយបញ្ជាក់ពីទម្ងន់ធ្ងន់ផ្នែកសីលធម៌នៃការសម្រេចចិត្តដែលចល័តអំពើហិង្សាដ៏ធំធេងនេះ។
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse defines standardized military units (senā, pṛtanā, vāhinī), underscoring that war is not merely heroic combat but an organized, scalable enterprise—thereby intensifying the moral responsibility of leaders who choose mobilization and conflict.
In the Udyoga Parva’s war-preparation setting, Vaiśampāyana explains how armies are counted and grouped, giving a formal measure of forces by elephants and chariots and showing the structured buildup toward the Kurukṣetra war.