Shloka 38

Udyoga-parva Adhyāya 123 — Bhīṣma–Droṇa–Vidura Upadeśa to Duryodhana

Keśava-vākya aftermath

Devanagari script

उपायं धर्ममेवाहुस्त्रिवर्गस्य विशाम्पते । लिप्समानो हि तेनाशु कक्षेडग्निरिव वर्धते,'प्रजानाथ! विद्वान्‌ पुरुष धर्मको ही त्रिवर्गकी प्राप्तिका एकमात्र उपाय बताते हैं। अतः जो धर्मके द्वारा अर्थ और कामको पाना चाहता है, वह शीघ्र ही उसी प्रकार उन्नतिकी दिशामें आगे बढ़ जाता है, जैसे सूखे तिनकोंमें लगी हुई आग बढ़ जाती है

Transliteration

upāyaṃ dharmam evāhus trivargasya viśāṃpate | lipsamāno hi tenāśu kakṣed agnir iva vardhate ||

Translation

វៃសម្បាយនៈបានមានពាក្យថា៖ «ឱ ព្រះអម្ចាស់នៃប្រជាជន! អ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយប្រកាសថា ធម្មៈតែមួយគត់ជាវិធីពិត ដើម្បីសម្រេចគោលបំណងបីនៃជីវិត។ អ្នកណាដែលស្វែងរកទ្រព្យ និងសុខកាមតាមរយៈធម្មៈ នឹងរីកចម្រើនយ៉ាងឆាប់រហ័ស—ដូចភ្លើងរាលដាលលើស្មៅស្ងួត។»

Word by Word

उपायम्means, method

धर्मम्dharma, righteousness

एवindeed, only

आहुःthey say, they call

त्रिवर्गस्यof the three aims (dharma-artha-kama)

विशाम्of the people, of subjects

पतेO lord

लिप्समानःdesiring to obtain

हिindeed, for

तेनby that (by it)

आशुquickly

कक्षेत्would grow, would increase

अग्निःfire

इवlike, as

वर्धतेgrows, increases

Speaker

वैशम्पायन उवाच

Characters & Entities

Vaiśampāyana

viśāṃpati (a king addressed as 'lord of the people')

Dharma

trivarga (dharma-artha-kāma)

agni (fire)

kakṣa (dry grass/brushwood)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Geographic Context

Sandhi Notes