Shloka 15
Kṣātra-dharma in Campaign and Battle: Protection, Purification, and the Ideal Warrior’s End (क्षात्रधर्मः—अभियानयुद्धे रक्षणदानशुद्धिः)
युद्धमें बाणोंसे पीड़ित हुआ क्षत्रिय जो-जो दुःख सहता है, उस-उस कष्टके द्वारा उसके तपकी ही उत्तरोत्तर वृद्धि होती है; ऐसी धर्मज्ञ पुरुषोंकी मान्यता है ।।
yuddhe bāṇaiḥ pīḍito yaḥ kṣatriyo yaḥ-yaḥ duḥkhaṃ sahate, tasya tasya kaṣṭena tapasas tasya uttarottaraṃ vṛddhir bhavati—iti dharmajñāḥ manyante. pṛṣṭhato bhīravaḥ saṅkhye vartante ’dharma-pūruṣāḥ; śūrāc charaṇam icchantaḥ parjanyād iva jīvanam.
ភីෂ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «នៅក្នុងសមរភូមិ ក្សត្រិយៈដែលត្រូវព្រួញបាញ់រងរបួស ហើយអត់ធ្មត់ទុក្ខវេទនាណាដែលកើតឡើង ការលំបាកនីមួយៗនោះ ក្លាយជាការកើនឡើងបន្ថែមៗនៃតបៈ (ការអធិស្ឋាន/ការអត់ធ្មត់) របស់គាត់—នេះជាទស្សនៈរបស់អ្នកដឹងធម៌។ តែក្នុងជួរទ័ព អ្នកខ្លាច—មនុស្សទាបថោក និងឥតធម៌—ឈរនៅខាងក្រោយ ដើម្បីស្វែងរកជម្រកពីអ្នកក្លាហាន; ពួកគេពឹងផ្អែកលើវីរបុរសសម្រាប់ការការពារ ដូចសត្វលោកទាំងអស់ប្រាថ្នាទឹកជីវិតពីពពកភ្លៀង»។
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Enduring pain and hardship in righteous battle is framed as a form of tapas that increases a kshatriya’s merit and moral stature, while cowardice is criticized as dependence on others without sharing the burden of dharma.
Bhishma contrasts two types of men in a battle setting: the true kshatriya who bears arrow-wounds and grows in tapas through endurance, and the fearful, unrighteous men who stay behind the brave and seek their protection like creatures depending on rain for life.