Shloka 36
Vāmadeva’s Rājadharma: Norm-Setting, Counsel, and the Prevention of Rāṣṭra-Vināśa (वामदेव-प्रोक्तं राजधर्मम्)
के वानुरक्ता: राजान: के भयात् समुपाश्रिता: । मध्यस्थदोषा: के चैषामिति नित्यं विचिन्तयेत्
ke vānuraktā rājānaḥ ke bhayāt samupāśritāḥ | madhyastha-doṣāḥ ke caiṣām iti nityaṃ vicintayet ||
វាមទេវៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ស្តេចគួរតែពិចារណាជានិច្ចថា៖ ស្តេចណាខ្លះស្រឡាញ់ខ្ញុំដោយស្មោះ? ស្តេចណាខ្លះមកសុំជ្រកកោនខ្ញុំដោយសារភ័យខ្លាច? ក្នុងចំណោមពួកគេ អ្នកណាអព្យាក្រឹត ឬរអាក់រអួល? ហើយអ្នកណាដែលដោយឥរិយាបថរបស់ខ្លួន ក្លាយជាអ្នកមានកំហុស—មែនទេ ស្តេចណាខ្លះបានក្លាយជាសត្រូវរបស់ខ្ញុំ?»។
वामदेव उवाच
Educational Q&A
A ruler must continually evaluate the true motives and positions of other kings—distinguishing genuine loyalty from fear-based dependence, identifying neutrals, and recognizing emerging enemies—so that governance remains prudent and ethically responsible.
In the Shanti Parva’s instruction on rajadharma, Vāmadeva advises the king on practical vigilance in diplomacy: regularly scrutinizing surrounding rulers’ attitudes—friends, fear-driven dependents, neutrals, and foes.