Shloka 26
Kośārtha-Rājadharma: Ethical Revenue Collection and Social Regulation (कोशार्थ-राजधर्मः)
जो सब प्राणियोंपर दया करते और प्रजाकी उन्नतिमें योग देते हैं, वे तुम्हारे राष्ट्रमें निवास करें। जो लोग प्राणियोंका विनाश करनेवाले हैं, वे न रहें ।।
bhīṣma uvāca | ye sarva-prāṇiṣu dayāṃ kurvanti prajāyāś ca unnatau yogaṃ dadati, te tava rāṣṭre nivasantu | ye tu prāṇi-vināśa-kārāḥ, te na nivasantu || daṇḍyās te ca mahārāja dhanādāna-prayojakāḥ | prayogaṃ kārayeyus tān yathā-bali-karāṃs tathā ||
ភីष្មៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «សូមឲ្យអ្នកទាំងឡាយដែលមានមេត្តាចំពោះសត្វមានជីវិតទាំងអស់ និងរួមចំណែកដល់សុខុមាលភាពនិងការរីកចម្រើនរបស់ប្រជាជន មកស្នាក់នៅក្នុងអាណាចក្ររបស់អ្នក។ តែអ្នកដែលនាំឲ្យសត្វមានជីវិតវិនាស មិនគួរឲ្យនៅឡើយ។ ហើយឱ មហារាជា! មន្ត្រីណាដែលញុះញង់ឲ្យយកប្រាក់—ដែលយក ឬបង្ខំឲ្យយកលើសពីអ្វីដែលត្រឹមត្រូវ—គួរត្រូវបានអ្នកដាក់ទណ្ឌកម្ម។ ចូរតែងតាំងមន្ត្រីផ្សេងទៀត ដើម្បីបង្រៀន និងអនុវត្តឲ្យមានទម្លាប់ប្រមូលយកតែអ្វីដែលគួរយក តាមអត្រាពន្ធដែលសមរម្យ»។
भीष्य उवाच
Educational Q&A
A king should foster a realm led by compassionate, welfare-oriented people, and should punish officials who exploit subjects through improper exactions; taxation must follow a correct, limited, and lawful procedure.
In the Shanti Parva’s instruction on kingship, Bhishma addresses the king (Yudhishthira) and lays down administrative policy: keep benevolent persons in the kingdom, expel harmful ones, and discipline corrupt revenue agents while instituting proper tax-collection practice through responsible officers.