Shloka 31

Devanagari script

कुलीन: सच्त्वसम्पन्न: शुक्लो<मात्य: प्रशस्यते । एतैरेव गुणैर्युक्तस्तथा सेनापतिर्भवेत्‌

Transliteration

Bhīṣma uvāca: kulīnaḥ sattva-sampannaḥ śuklo 'mātyaḥ praśasyate | etair eva guṇair yuktaḥ tathā senāpatir bhavet | sandhi-vigrahake 'vasarako jānanevālaḥ, dharmaśāstrasya tattvajñaḥ, buddhimān, dhīraḥ, lajjāvān, rahasyaṃ gupta-rakṣakaḥ, kulīnaḥ, sāhasī tathā śuddha-hṛdayavān mantrī hī uttamaḥ manyate | senāpatir api ebhir eva guṇaiḥ yuktaḥ syāt |

Translation

ភីṣ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ មន្ត្រីត្រូវបានសរសើរ នៅពេលដែលគាត់មានវង្សកុលខ្ពង់ខ្ពស់ មានកម្លាំងចិត្ត និងគុណធម៌ពេញលេញ ហើយមានសុចរិតភាពបរិសុទ្ធក្នុងការប្រព្រឹត្ត។ មានគុណលក្ខណៈដូចគ្នានេះ សេនាបតីកងទ័ពក៏គួរត្រូវបានតែងតាំង។ គាត់គួរដឹងឱកាសសមស្របសម្រាប់សន្ធិ និងវិគ្រោះ ដឹងសារសំខាន់នៃធម្មសាស្ត្រ មានប្រាជ្ញា និងភាពមាំមួន មានភាពអៀនខ្មាស អាចរក្សាការសម្ងាត់ មានជាតិខ្ពង់ខ្ពស់ ក្លាហាន និងមានចិត្តបរិសុទ្ធ។ មន្ត្រីបែបនេះគេរាប់ថាល្អបំផុត ហើយមេបញ្ជាការក៏គួរត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយគុណធម៌ដូចគ្នានេះដែរ។

Word by Word

• [{'term': 'kulīnaḥ', 'definition': 'of noble family

• socially reputable'}, {'term': 'sattva-sampannaḥ', 'definition': 'endowed with sattva (inner strength, moral clarity, steadiness)

• virtuous in temperament'}, {'term': 'śuklaḥ', 'definition': 'pure

• untainted in conduct and intention'}, {'term': 'amātyaḥ', 'definition': 'minister

• royal counsellor'}, {'term': 'praśasyate', 'definition': 'is praised

• is commended'}, {'term': 'guṇa', 'definition': 'quality

• merit'}, {'term': 'yuktaḥ', 'definition': 'endowed with

• properly joined with'}, {'term': 'senāpatiḥ', 'definition': 'commander of the army

• general'}, {'term': 'sandhi', 'definition': 'peace

• reconciliation'}, {'term': 'vigraha', 'definition': 'hostility

• war'}, {'term': 'dharmaśāstra', 'definition': 'treatises on dharma (law, ethics, duty, right conduct)'}, {'term': 'tattvajñaḥ', 'definition': 'knower of the essence/principle

• one who understands fundamentals'}, {'term': 'buddhimān', 'definition': 'intelligent

• prudent'}, {'term': 'dhīraḥ', 'definition': 'steady

• composed under pressure'}, {'term': 'lajjāvān', 'definition': 'modest

• ethically self-regulating'}, {'term': 'rahasya', 'definition': 'secret

• confidential counsel'}, {'term': 'gupta-rakṣakaḥ', 'definition': 'one who keeps (it) protected/hidden

• trustworthy keeper of secrets'}, {'term': 'sāhasī', 'definition': 'bold

• capable of decisive action'}, {'term': 'śuddha-hṛdayavān', 'definition': 'pure-hearted

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

• Bhīṣma
• amātya (minister)
• senāpati (army commander)
• sandhi (peace/treaty)
• vigraha (conflict/war)
• dharmaśāstra

Educational Q&A

What is the core teaching?

Bhishma teaches that political and military authority must be grounded in character: the best minister—and likewise the army commander—should be noble in conduct, morally steady, pure, intelligent, discreet, and capable of judging when to pursue peace (sandhi) and when conflict (vigraha) is necessary.

What is happening in the narrative?

In the Shanti Parva’s instruction on rājadharma, Bhishma advises the king about selecting key officers of state. Here he lists the virtues required for a minister and states that the commander of the army should possess the same set of qualities.