Shloka 53
Treasury Security, Protection of Informants, and the Kalakavṛkṣīya Exemplum (Śānti Parva 83)
कच्चिज्जितेन्द्रियो राजा कच्चिदस्यान्तरा जिता:,क्या इस देशके राजा जितेन्द्रिय हैं? क्या इनके अंदर रहनेवाले सेवक इनके वशरभें हैं? क्या यहाँकी प्रजाओंका राजापर प्रेम है? और राजा भी क्या अपनी प्रजाओंपर प्रेम रखते हैं? नृपश्रेष्ठ! इन्हीं सब बातोंको जाननेकी इच्छासे मैं आपके यहाँ आया था
kaccij jitendriyo rājā kaccid asyāntarā jitāḥ
ភីស្មៈ «តើព្រះរាជានៅទីនេះមានការគ្រប់គ្រងខ្លួនឯង ដោយឈ្នះអារម្មណ៍ទាំងប្រាំមែនទេ? ហើយតើអ្នកដែលរស់នៅក្នុងដែនរដ្ឋ—អ្នកបម្រើជិតស្និទ្ធ និងមន្ត្រី—ស្ថិតក្រោមវិន័យ និងសេចក្តីស្មោះត្រង់មែនទេ?» ដោយសំណួរទាំងនេះ ភីស្មស្ទង់មើលគ្រឹះធម៌នៃរាជ្យ: ការឈ្នះលោភ កំហឹង និងការសុចរិតរបស់អ្នកបម្រើ; ព្រោះបើគ្មានវា សេចក្តីស្រឡាញ់រវាងព្រះរាជា និងប្រជារាស្ត្រ និងស្ថិរភាពនៃការគ្រប់គ្រង មិនអាចឈរជើងបានឡើយ។
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A kingdom’s welfare depends first on the ruler’s self-mastery (jitendriyatā) and then on the discipline and reliability of those closest to power; ethical governance begins with inner conquest before outward rule.
Bhīṣma, speaking on principles of rājadharma, frames a set of diagnostic questions about a king’s character and the conduct of his inner circle, as a way to assess whether the realm is governed with stability, loyalty, and moral restraint.