Shloka 18
ऋत्विग्धर्मः, दक्षिणा-न्यायः, तपसः परमार्थः
Ritvij-Dharma, the Norm of Dakṣiṇā, and the Higher Meaning of Tapas
अहिंसा सत्यवचनमानृशंस्यं दमो घृणा । एतत् तपो विदुर्धीरा न शरीरस्य शोषणम्
ahiṃsā satyavacanam ānṛśaṃsyaṃ damo ghṛṇā | etat tapo vidur dhīrā na śarīrasya śoṣaṇam ||
ភីෂ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «មិនធ្វើហិង្សាចំពោះសត្វមានជីវិតណាមួយ ការនិយាយពិត ការលះបង់ភាពសាហាវ ការគ្រប់គ្រងចិត្ត និងឥន្ទ្រីយ៍ និងការរក្សាមេត្តាករុណាចំពោះសត្វទាំងអស់—អ្នកប្រាជ្ញបានដឹងថា នេះហើយជាតបៈពិត។ ការធ្វើឲ្យរាងកាយស្គមស្គាំង ឬទារុណកម្មរាងកាយតែប៉ុណ្ណោះ មិនមែនជាតបៈទេ»។
भीष्म उवाच
Educational Q&A
True tapas is ethical and inward discipline—non-violence, truthfulness, kindness, self-restraint, and compassion—rather than merely punishing or starving the body.
In the Śānti Parva’s instruction on dharma, Bhīṣma teaches Yudhiṣṭhira by redefining austerity as moral conduct and controlled living, not external bodily mortification.