Shloka 1
Purohita-Niyoga and the Brahma–Kṣatra Concord
Aila–Kaśyapa Saṃvāda
/ हि ही बक। हि मा मी - यस्या ग्रियते कन्याया वाचा सत्ये कृते पति: | तामनेन विधानेन निजो विन्देत देवर: ।। (मनु० ९।६९) त्रिसप्ततितमो< ध्याय: विद्वान सदाचारी पुरोहितकी आवश्यकता तथा ब्राह्मण और क्षत्रियमें मेल रहनेसे लाभविषयक राजा पुरूरवाका उपाख्यान भीष्म उवाच राज्ञा पुरोहित: कार्यो भवेद् विद्वान् बहुश्रुतः । उभौ समीक्ष्य धर्मार्थावप्रमेयावनन्तरम्,भीष्मजी बोले--राजन्। राजाको चाहिये कि धर्म और अर्थकी गतिको अत्यन्त गहन समझकर अविलम्ब किसी ऐसे ब्राह्मणको पुरोहित बना ले, जो विद्वान् और बहुश्रुत हो
bhīṣma uvāca | rājñā purohitaḥ kāryo bhaved vidvān bahuśrutaḥ | ubhau samīkṣya dharmārthāv aprameyāv anantaram ||
ភីស្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «ឱ ព្រះមហាក្សត្រ! ព្រះរាជាគួរតែប្រញាប់តែងតាំងព្រះព្រូហិត (បូជាចារ្យរាជវាំង) ជាព្រះព្រាហ្មណ៍មានប្រាជ្ញា និងស្គាល់វេដៈនិងប្រពៃណីយ៉ាងទូលំទូលាយ។ ព្រោះដំណើររបស់ធម៌ និងអត្ថៈ ល្អិតល្អន់ជ្រាលជ្រៅ វាស់វែងបានលំបាកណាស់; ដូច្នេះ ក្រោយពិនិត្យទាំងពីរយ៉ាងម៉ត់ចត់ហើយ ព្រះរាជាមិនគួរពន្យារពេលក្នុងការស្វែងរកការណែនាំដូច្នោះឡើយ»។
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A king should promptly appoint a learned and well-versed purohita, because discerning and balancing dharma (righteous duty/order) and artha (practical welfare/policy) is subtle and difficult; wise counsel safeguards both.
In the Shanti Parva’s instruction on governance, Bhishma begins advising the king on the necessity of a competent royal priest—someone learned and experienced—so that royal decisions align with both ethical duty and effective statecraft.