Shloka 10
अध्याय ७२ — राजधर्मः: प्रजारक्षण, कर-नीति, दण्ड-नीति, अमात्य-नियोजन
Chapter 72 — Royal Duty: protection of subjects, taxation, punishment, and appointments
बलिषष्ेन शुल्केन दण्डेनाथापराधिनाम् । शास्त्रानीतेन लिप्सेथा वेतनेन धनागमम्
baliṣaṣṭhena śulkena daṇḍenāthāparādhinām | śāstrānītena lipsetha vetanena dhanāgamam |
ភីស្មៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ព្រះមហាក្សត្រគួរប្រាថ្នាឲ្យទ្រព្យចូលមក តែតាមមធ្យោបាយស្របច្បាប់ប៉ុណ្ណោះ—ដោយទទួលភាគសមរម្យ (បលិ) និងពន្ធឬអាករដែលសមគួរ (ឝុល្ក), ដោយដាក់ពិន័យជាទ្រព្យលើអ្នកល្មើស, និងដោយទទួលកម្រៃដែលឝាស្ត្រអនុញ្ញាត (ដូចជាកម្រៃពាក់ព័ន្ធនឹងការការពារ និងការគ្រប់គ្រង)។ ដោយផ្លូវដែលបានអនុម័តទាំងនេះ អ្នកគ្រប់គ្រងគួរប្រាថ្នា និងធានាប្រាក់ចំណូល»។
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A ruler should collect revenue only through dharmic, regulated means—legitimate taxes/dues, lawful fines for wrongdoing, and śāstra-approved fees connected with governance and protection—avoiding arbitrary or exploitative extraction.
In the Shanti Parva’s instruction on rājadharma, Bhishma advises Yudhishthira on how a king should obtain wealth for the state: through proper taxation, penal fines, and sanctioned remuneration tied to administrative duties.