Shloka 49
राजवृत्त-रक्षा-प्रणिधि-षाड्गुण्योपदेशः
Royal Conduct, Protection, Intelligence, and Policy Measures
जो समस्त कार्योमें निपुण, अनायास ही कार्य-साधन करनेमें समर्थ, धर्ममय लोकोंमें जानेकी इच्छा रखनेवाला तथा दोषदृष्टिसे रहित हो, उस पुरुषको अपने देशके शासक नरेशकी निन्दाके काममें नहीं पड़ना चाहिये ।। न हि राज्ञ: प्रतीपानि कुर्वन् सुखमवाप्नुयात् पुत्रो भ्राता वयस्यो वा यद्यप्यात्मसमो भवेत्,राजाके विपरीत आचरण करनेवाला मनुष्य उसका पुत्र, भाई, मित्र अथवा आत्माके तुल्य ही क्यों न हो, कभी सुख नहीं पा सकता
yo samasta-kāryeṣu nipuṇaḥ, anāyāsa eva kārya-sādhane samarthaḥ, dharmamayeṣu lokeṣu gantum icchāvān tathā doṣa-dṛṣṭi-rahitaḥ sa puruṣaḥ svadeśa-śāsaka-nareśa-nindā-kārye na pravarteta. na hi rājñaḥ pratīpāni kurvan sukham avāpnu yāt; putro bhrātā vayasyō vā yady apy ātma-samo bhavet—rājñe viparītam ācaran manuṣyaḥ sa putro bhrātā mitram athavā ātma-tulyaḥ kuto 'pi sukhaṁ na prāpnoti.
វសុមានា បាននិយាយថា៖ មនុស្សដែលមានជំនាញក្នុងកិច្ចការទាំងអស់ អាចសម្រេចការងារដោយងាយ ប្រាថ្នាចង់ទៅកាន់លោកធម៌ និងគ្មានទស្សនៈរកកំហុស មិនគួរចូលរួមក្នុងការរិះគន់ព្រះមហាក្សត្រ ដែលគ្រប់គ្រងប្រទេសរបស់ខ្លួនឡើយ។ ព្រោះអ្នកដែលប្រព្រឹត្តផ្ទុយនឹងព្រះមហាក្សត្រ មិនអាចទទួលបានសុខបានទេ។ ទោះបីជាមនុស្សនោះជាព្រះរាជបុត្រា បងប្អូន ឬមិត្តជិតស្និទ្ធ—សូម្បីតែជាទីស្រឡាញ់ដូចខ្លួនឯងក៏ដោយ—បើប្រព្រឹត្តផ្ទុយនឹងព្រះមហាក្សត្រ នឹងមិនឈានដល់សុខុមាលភាពឡើយ។
वसुमना उवाच
Educational Q&A
One who seeks dharma and well-being should avoid engaging in hostile opposition or disparagement of the rightful ruler of one’s realm; acting against the king is presented as a path that destroys one’s happiness, regardless of personal closeness or status.
In the Shanti Parva’s instruction on conduct and governance, Vasumanā delivers a cautionary maxim: even intimate relations of the king (son, brother, friend) do not prosper if they behave contrary to him, and a virtuous person should not take up the role of denigrating the ruler.