Shloka 41
राजवृत्त-रक्षा-प्रणिधि-षाड्गुण्योपदेशः
Royal Conduct, Protection, Intelligence, and Policy Measures
कुरुते पजचरूपाणि कालयुक्तानि य: सदा । भवत्यग्निस्तथा55दित्यो मृत्युर्वैश्रवणो यम:,राजा ही सदा समयानुसार पाँच रूप धारण करता है। वह कभी अग्नि, कभी सूर्य, कभी मृत्यु, कभी कुबेर और कभी यमराज बन जाता है
kurute pañcarūpāṇi kālayuktāni yaḥ sadā | bhavaty agnis tathādityo mṛtyur vaiśravaṇo yamaḥ ||
ព្រះរាជាដែលស្ថិតសមស្របនឹងកាលៈ (ពេលវេលា) ជានិច្ច នឹងយករូបប្រាំតាមកាលៈកាល។ ពេលមួយទ្រង់ជាភ្លើង ពេលមួយជាព្រះអាទិត្យ ពេលមួយជាមរណៈ ពេលមួយជាវៃស្រវណៈ (គុបេរ) ហើយពេលមួយជាយមរាជ។ ន័យគឺ ព្រះរាជាដើម្បីថែរក្សារបៀបរបប ត្រូវបម្លែងមុខងារតាមតម្រូវការនៃកាលៈ—បំប៉ន បំភ្លឺ ទប់ស្កាត់ ផ្តន្ទាទោស និងការពារសម្បត្តិ—ដោយមិនចាកចេញពីធម៌។
वसुमना उवाच
Educational Q&A
A ruler must act in a time-appropriate way (kālayukta), taking on different functional roles—like fire (discipline), sun (guidance), death (decisive enforcement), Kubera (prosperity), and Yama (justice)—so that dharma and social order are maintained.
In the Śānti Parva’s discussion of rājadharma, Vasuman describes the king’s adaptive responsibilities by comparing him to major cosmic powers, emphasizing that effective and righteous rule requires shifting modes according to circumstance.