Shloka 10
यथा हानुदये राजन् भूतानि शशिसूर्ययो: । अन्धे तमसि मज्जेयुरपश्यन्त: परस्परम्,राजन! जैसे सूर्य और चन्द्रमाका उदय न होनेपर समस्त प्राणी घोर अन्धकारमें डूब जाते हैं और एक-दूसरेको देख नहीं पाते हैं, जैसे थोड़े जलवाले तालाबमें मत्स्यगण तथा रक्षकरहित उपवनमें पक्षियोंके झुंड परस्पर एक-दूसरेपर बारंबार चोट करते हुए इच्छानुसार विचरण करते हैं, वे कभी तो अपने प्रहारसे दूसरोंको कुचलते और मथते हुए आगे बढ़ जाते हैं और कभी स्वयं दूसरेकी चोट खाकर व्याकुल हो उठते हैं। इस प्रकार आपसमें लड़ते हुए वे थोड़े ही दिनोंमें नष्टप्राय हो जाते हैं, इसमें संदेह नहीं है। इसी तरह राजाके बिना वे सारी प्रजाएँ आपसमें लड़-झगड़कर बात-की-बातमें नष्ट हो जायँगी और बिना चरवाहेके पशुओंकी भाँति दुःखके घोर अन्धकारमें डूब जायँगी
yathā hānudaye rājan bhūtāni śaśisūryayoḥ | andhe tamasi majjeyur apaśyantaḥ parasparam ||
វសុមានា បានទូលថា៖ «ព្រះរាជាអើយ ដូចជាពេលព្រះចន្ទ និងព្រះអាទិត្យមិនរះ សត្វលោកទាំងអស់នឹងលង់ចូលក្នុងភាពងងឹតដ៏ខ្លាំង ហើយមិនអាចមើលឃើញគ្នាបាន ដូច្នេះដែរ បើគ្មានអ្នកគ្រប់គ្រង ប្រជាជននឹងធ្លាក់ចូលក្នុងភាពច្របូកច្របល់។ ខ្វះការណែនាំ និងការទប់ស្កាត់ ពួកគេនឹងប៉ះទង្គិចគ្នា បង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់គ្នាទៅវិញទៅមក ហើយក្នុងពេលខ្លី នឹងត្រូវជំរុញទៅរកវិនាស។ ដូចហេតុនេះ ព្រះរាជាភិបាលត្រូវបានបង្ហាញថាជាគ្រឹះចាំបាច់សម្រាប់របៀបរៀបរយសង្គម៖ វារារាំងអ្នកខ្លាំងមិនឲ្យស៊ីសង្វាក់អ្នកខ្សោយ និងរក្សាសហគមន៍មិនឲ្យរលាយទៅក្នុងទុក្ខវេទនា និងអនាធិបតេយ្យ»។
वसुमना उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that governance is a moral necessity for society: without the regulating presence of a king, people lose clarity and restraint, leading to mutual harm and rapid social collapse—like creatures lost in darkness without the sun and moon.
Vasumanā addresses a king and uses a cosmic simile—no sunrise or moonrise causing total darkness—to illustrate the condition of a realm without a ruler, preparing the ground for a broader discussion of rājadharma (the duties and necessity of kingship).