Shloka 47
Āśrama-dharma: Duties of the Four Life-Stages (आश्रमधर्मः)
तस्माद् वर्णा ऋजवो ज्ञातिवर्णा: संसृज्यन्ते तस्य विकार एव । एकं साम यजुरेकमृगेका विप्रश्नैको निश्चये तेषु सृष्ट:
tasmād varṇā ṛjavō jñātivarṇāḥ saṃsṛjyante tasya vikāra eva | ekaṃ sāma yajur ekam ṛg ekā vipraśnaiko niścaye teṣu sṛṣṭaḥ ||
ភីស្មៈបានមានព្រះវាចាថា៖ ដូច្នេះ វណ្ណៈទាំងឡាយមានភាពត្រង់ត្រូវ ហើយតាមពិតជាសាច់ញាតិគ្នា; ពួកវាត្រូវបានបង្កើតឡើងជាការប្រែប្រួលពីប្រភពតែមួយនោះ។ ដូចដែលសាម យជុរ និងរីគ ត្រូវបានយល់ថាមានគោលការណ៍មូលដ្ឋានតែមួយ ហើយមិនខុសគ្នាដោយសារសារសំខាន់ទេ ដូច្នេះដែរ—បើស៊ើបអង្កេតទៅលើសភាពពិត និងកំណត់តម្លៃសារសំខាន់របស់វណ្ណៈទាំងឡាយ—គេនឹងឃើញសារសំខាន់មូលដ្ឋានតែមួយ បង្ហាញខ្លួនជាវណ្ណៈទាំងអស់។ ហេតុនេះ អត្តសញ្ញាណជ្រាលជ្រៅរបស់ពួកវាគឺមួយ ហើយការបែងចែកគ្រាន់តែជារឿងរង។
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma emphasizes that the varṇas are not ultimately separate in essence: they arise as transformations from a single foundational principle. The ethical implication is to reduce pride and hostility based on birth or social division, recognizing a shared origin and deeper unity.
In the Śānti Parva’s instruction on dharma and social order, Bhīṣma explains to the listener that distinctions among varṇas are secondary. He supports this with a Vedic analogy: just as the three Vedas are expressions grounded in one underlying basis, so the varṇas too can be understood as manifestations of one source when their reality is carefully examined.