Shloka 123
Varṇa-dharma and Rājadharma: Yudhiṣṭhira’s Inquiry and Bhīṣma’s Normative Outline (वर्णधर्म-राजधर्म-प्रश्नोत्तरम्)
उनके राज्यमें किसीको बुढ़ापा, दुर्भिक्ष तथा आधि-व्याधिका कष्ट नहीं था। राजाकी ओरसे रक्षाकी समुचित व्यवस्था होनेके कारण वहाँ कभी किसीको सर्पों, चोरों तथा आपसके लोगोंसे भय नहीं प्राप्त होता था ।।
āpasta-stambhire cāsya samudram abhiyāsyataḥ | parvatāś ca dadur mārgaṁ dhvaja-bhaṅgaś ca nābhavat ||
ភីෂ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ ក្នុងព្រះរាជ្យរបស់ព្រះអង្គ មិនមាននរណាទទួលទុក្ខពីភាពចាស់ជរា ទុរ្ភិក្ស ឬរោគទាំងផ្លូវចិត្តនិងផ្លូវកាយឡើយ។ ព្រោះព្រះមហាក្សត្របានរៀបចំការការពារយ៉ាងសមរម្យ ដូច្នេះនៅទីនោះមិនមាននរណាភ័យខ្លាចពស់ ចោរ ឬមនុស្សអាក្រក់ក្នុងសហគមន៍ឡើយ។ ហើយពេលព្រះអង្គធ្វើដំណើរលើសមុទ្រ ទឹកសមុទ្រក៏ស្ងប់ស្ងាត់; ភ្នំក៏បើកផ្លូវឲ្យ; ទង់លើរថរបស់ព្រះអង្គមិនដែលបាក់បែកឡើយ—ជាសញ្ញានៃរាជ្យធម៌ដ៏ត្រឹមត្រូវ ដែលសូម្បីធម្មជាតិក៏សហការផងដែរ។
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse presents the ideal of rājadharma: a king’s foremost duty is effective protection and just governance, resulting in freedom from fear, social stability, and public well-being; such righteousness is portrayed as so potent that it brings harmony even in the natural world.
Bhīṣma is describing a model ruler whose kingdom is free from common calamities and dangers. He then adds hyperbolic-epic signs of that ruler’s extraordinary fortune and merit: the sea calms as he travels, mountains open a route, and his chariot’s banner never breaks.