Shloka 2
राजधर्मस्य नवनीतम्—रक्षा, दण्ड, चार, उत्थान
Rājadharma’s ‘Essence’: Protection, Punishment, Intelligence, and Royal Diligence
विशालाक्षश्न भगवान् काव्यश्वैव महातपा: । सहस्राक्षो महेन्द्रश्न तथा प्राचेतसो मनु:
bhīṣma uvāca |
viśālākṣaś ca bhagavān kāvyaś caiva mahātapāḥ |
sahasrākṣo mahendraś ca tathā prācetaso manuḥ ||
ភីស្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «ក្រៅពីនេះទៀត មានព្រះអង្គវិសាលាក្ស (Viśālākṣa) អ្នកមានព្រះភ្នែកធំ, កាវ្យៈ (Kāvya) មហាតបស—គឺសុក្រអាចារ្យ (Śukrācārya), មហេន្ទ្រៈសហស្រាក្ស (Sahasrākṣa Mahendra) ឥន្ទ្រៈមានពាន់ភ្នែក, និងមនុ (Manu) កូនប្រសេតស (Pracetas)—អធិការបុរាណទាំងនេះ សុទ្ធតែគោរពព្រះព្រាហ្មណ៍ និងឈរលើទស្សនៈព្រហ្ម (Brahman)។ ពួកគេត្រូវបានរាប់ជាអ្នកបង្កើតនីតិរាជ្យ ហើយសរសើរធម៌របស់ព្រះមហាក្សត្រដែលការពារ និងចិញ្ចឹមប្រជាជនជាអាទិភាព។ យុធិષ્ઠិរា អ្នកមានភ្នែកដូចផ្កាឈូក ជាអ្នកល្អបំផុតក្នុងចំណោមអ្នកមានធម៌—ចូរស្តាប់ ខ្ញុំនឹងពណ៌នាវិធីសាស្ត្រដើម្បីអនុវត្តធម៌ការពារនេះ»។
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma grounds rājadharma in the king’s primary obligation: protection and welfare of the people. He cites revered authorities to show that true statecraft is ethically anchored in sustaining order and safeguarding subjects.
In the Shanti Parva dialogue, Bhishma continues instructing Yudhiṣṭhira after the war. Here he names authoritative teachers associated with royal policy and transitions into explaining the practical means (sādhana) of the king’s protective dharma.