Shloka 33
जो बुद्धिमान, त्यागी, शत्रुओंकी दुर्बलता जाननेके प्रयत्नमें तत्पर, देखनेमें सुन्दर, सभी वर्णोंके न्याय और अन्यायको समझनेवाला, शीघ्र कार्य करनेमें समर्थ, क्रोधपर विजय पानेवाला, आश्रितोंपर कृपा करनेवाला, महामनस्वी, कोमल स्वभावसे युक्त, उद्योगी, कर्मठ तथा आत्मप्रशंसासे दूर रहनेवाला है, जिस राजाके आरम्भ किये हुए सभी कार्य सुन्दर रूपसे समाप्त होते दिखायी देते हैं, वह समस्त राजाओंमें श्रेष्ठ है ।। पुत्रा इव पितुर्गेहे विषये यस्य मानवा: । निर्भया विचरिष्यन्ति स राजा राजसत्तम:,जैसे पुत्र अपने पिताके घरमें निर्भीक होकर रहते हैं, उसी प्रकार जिस राजाके राज्यमें मनुष्य निर्भय होकर विचरते हैं, वह सब राजाओंमें श्रेष्ठ है
putrā iva pitur gehe viṣaye yasya mānavāḥ | nirbhayā vicariṣyanti sa rājā rājasattamaḥ ||
ភីṣ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ ព្រះរាជាដ៏ប្រសើរបំផុតក្នុងចំណោមអ្នកគ្រប់គ្រង គឺព្រះអង្គដែលក្នុងដែនរាជ្យរបស់ព្រះអង្គ ប្រជាជនដើរទៅមកដោយគ្មានភ័យ—ដូចកូនប្រុសរស់នៅក្នុងផ្ទះឪពុកដោយសុវត្ថិភាព។ ភាពគ្មានភ័យនោះកើតឡើង ពេលព្រះអង្គមានប្រាជ្ញា មានការគ្រប់គ្រងខ្លួន មានមេត្តាចំពោះអ្នកពឹងផ្អែក ធ្វើការលឿន និងមានសមត្ថភាព មិនជាប់កំហឹង មិនលើកខ្លួនឯង ហើយអាចនាំកិច្ចការដែលបានចាប់ផ្តើមឲ្យបញ្ចប់ល្អ—ដូច្នេះដែនរាជ្យក្លាយជារបបធម៌ដ៏សុវត្ថិភាព មិនមែនការបង្ខិតបង្ខំ។
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The hallmark of the best king is that his subjects live and move about without fear, as naturally secure as children in a father’s home; this security is grounded in the ruler’s wisdom, self-restraint, compassion, and effective completion of just governance.
In the Śānti Parva’s instruction on rājadharma, Bhishma teaches Yudhiṣṭhira the qualities and outcomes of ideal kingship, using the image of sons in a father’s house to describe a well-ruled, safe realm.