Shloka 18
दानपात्रापात्र-निर्णयः / Determining Worthy Gifts, Recipients, and Permissible Food
युधिछिर उवाच वैशसं सुमहत् कृत्वा ज्ञातीनां रोमहर्षणम् । आगस्कृत् सर्वलोकस्य पृथिवीनाशकारक:,युधिष्ठिर बोले--मुने! मैं अपने भाई-बन्धुओंका यह महान् एवं रोमाञ्चकारी संहार करके सम्पूर्ण लोकोंका अपराधी बन गया हूँ। मैंने इस सम्पूर्ण भूमण्डलका विनाश किया है। भीष्मजी सरलतापूर्वक युद्ध करनेवाले थे तो भी मैंने युद्धमें उन्हें छलसे मरवा डाला। अब फिर उन्हींसे मैं अपनी शड़काओंको पूछूँ, क्या इसके योग्य मैं रह गया हूँ? अब मैं किस हेतुसे उन्हें मुँह दिखा सकता हूँ?
yudhiṣṭhira uvāca
vaiśaṃsaṃ sumahat kṛtvā jñātīnāṃ romaharṣaṇam |
āgaskṛt sarvalokasya pṛthivīnāśakārakaḥ ||
យុធិષ્ઠិរៈបាននិយាយថា៖ «ឱ មុនី! ខ្ញុំបានប្រព្រឹត្តអំពើឃោរឃៅដ៏ធំ—សម្លាប់សាច់ញាតិរបស់ខ្ញុំយ៉ាងគួរឲ្យសក់ក្បាលឈរ—ហើយក្លាយជាអ្នកមានបាបចំពោះលោកទាំងអស់។ ខ្ញុំបានក្លាយជាមូលហេតុនៃការបំផ្លាញផែនដីទាំងមូល»។
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse foregrounds moral accountability after violence: even when victory is achieved, the agent must confront the ethical weight of cruelty and the far-reaching harm done to kin, society, and the world-order (loka).
In the aftermath of the Kurukṣetra war, Yudhiṣṭhira speaks in grief and self-reproach, describing the war as a cruel, terrifying destruction of his own relatives and as a wrongdoing that implicates him before all beings.