Adhyāya 352: Brāhmaṇa–Nāga Saṃvāda — Uñchavrata-niścaya
Dialogue and the Resolve to Practice Uñchavrata
नमस्कृत्वा च गुरवे व्यासाय विदितात्मने । तपोयुक्ताय दान्ताय वन्द्याय परमर्षये,बहुत-से पुरुषोंकी उत्पत्तिका स्थान एक ही पुरुष कैसे बताया जाता है? यह समझानेके लिये आत्मज्ञानी, तपस्वी, जितेन्द्रिय एवं वन्दनीय परमर्षि गुरु व्यासजीको नमस्कार करके मैं तुम्हारे सामने अधिक गुणशाली विश्वात्मा पुरुषकी व्याख्या करूँगा
namaskṛtvā ca gurave vyāsāya viditātmane | tapoyuktāya dāntāya vandyāya paramarṣaye ||
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ ខ្ញុំបានកោតគោរពបូជាចំពោះគ្រូរបស់ខ្ញុំ វ្យាសៈ—អ្នកដឹងខ្លួនដោយខ្លួនឯង អ្នកប្រកបដោយតបៈ អ្នកទប់ស្កាត់ឥន្ទ្រិយៈ គួរឲ្យគោរព និងជាព្រះឥសីដ៏អធិក—ហើយខ្ញុំនឹងពន្យល់ដល់អ្នកអំពីទ្រឹស្តីនៃ «បុរសជាវិશ્વាត្មា» (Viśvātman Puruṣa) ដ៏ប្រសើរបំផុត ដើម្បីឲ្យយល់ថា ហេតុអ្វីបានជាកំណើតនៃសត្វជាច្រើន ត្រូវបាននិយាយថាស្ថិតលើ «បុរស» តែមួយ។
वैशम्पायन उवाच
The verse frames a metaphysical explanation: although countless beings arise, their ultimate source can be described as one Universal Person/Self. The speaker grounds this teaching in reverence for a self-realized, disciplined guru, implying that such knowledge is transmitted through ethical restraint, tapas, and right guidance.
Vaiśampāyana begins a doctrinal exposition in the Śānti Parva by first offering salutations to his teacher Vyāsa, praising his spiritual qualifications (self-knowledge, austerity, self-control). He then announces his intent to explain how many beings can be said to originate from a single principle/person.