Shloka 24
अध्याय ३५१ — उञ्छवृत्ति-व्रतसिद्धेः मानुषस्य परमगतिः
Sūrya–Nāga Dialogue on the Perfected Gleaner-Ascetic
स तामैश्वर्ययोगस्थां बुद्धि गतिमतीं सतीम् । उवाच वचन देवो बुद्धि वै प्रभुरव्यय:,“अविनाशी प्रभु नारायणदेवने ऐश्वर्ययोगमें स्थित हुई उस सती-साध्वी प्रगतिशील बुद्धिसे कहा--
sa tām aiśvaryayogasthāṁ buddhiṁ gatimatīṁ satīm | uvāca vacanaṁ devo buddhiṁ vai prabhur avyayaḥ ||
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ បន្ទាប់មក ព្រះអម្ចាស់ដ៏អមតៈ—ព្រះនារាយណៈ អធិរាជ—បានមានព្រះបន្ទូលទៅកាន់បុទ្ធិដ៏សុចរិត មានការយល់ដឹងច្បាស់ ដែលបានស្ថិតនៅក្នុងយោគៈនៃអធិរាជភាពទេវភាព ដោយព្រះវាចាដែលបង្កើតការយល់ដឹងត្រឹមត្រូវជាមូលដ្ឋាននៃធម៌។
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse sets up a didactic moment: the imperishable Lord (Nārāyaṇa) instructs Buddhi, implying that ethical life and dharma depend on rightly ordered understanding—an intellect established in higher yoga (aiśvarya-yoga) becomes the vehicle for discerning proper action and truth.
Vaiśampāyana narrates that Nārāyaṇa, described as the imperishable sovereign, addresses Buddhi—portrayed as a virtuous, insightful principle established in divine yoga—introducing a discourse where the Lord’s guidance is delivered through the medium of personified intellect.