Shloka 773
Āścarya-kathana: Brāhmaṇa–Nāga Dialogue on Sūrya (Vivasvat) and the ‘Second Sun’ Phenomenon
रजसा तमसा चैव मानसं समभिप्लुतम् | ऐसा पुरुष जब जन्म लेता है
rajasā tamasā caiva mānasaṃ samabhiplutam |
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ «ចិត្តត្រូវបានលិចលង់ទាំងស្រុងក្នុងរាជស (rajas) និងតាមស (tamas)»។ នេះមានន័យថា មនុស្សម្នាក់ដែលជីវិតខាងក្នុងត្រូវបានជំរុញដោយក្តីរំភើប ការមិនស្ងប់ និងអវិជ្ជា ដល់ថ្នាក់ការប្រាជ្ញាច្បាស់លាស់ត្រូវបានបាំងបិទ ហើយអាកប្បកិរិយានឹងលំអៀងទៅរកការប្រព្រឹត្តទៅក្រៅ និងការប្រញាប់ប្រញាល់ ជំនួសឲ្យភាពច្បាស់ និងការអត់ធ្មត់។
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
That when rajas (passionate agitation) and tamas (deluded inertia) dominate the mind, inner clarity is submerged; ethical life then requires recognizing these forces and cultivating sattva (lucidity) through discipline, right understanding, and self-restraint.
Vaiśampāyana is describing a psychological-ethical condition within the Śānti Parva’s instruction: the mind of a certain type of person is portrayed as overwhelmed by the lower guṇas, setting the stage for guidance about conduct and the paths of action and restraint.