Shloka 51
Nāgendra–Brāhmaṇa Saṃvāda: Praśna-vidhi and Dharmic Approach on the Gomatī Riverbank
चक्षुषी सोमसूर्यो ते नासा संध्या पुनः स्मृता । ३० कारस्त्वथ संस्कारो विद्युज्जिह्वा च निर्मिता
vaiśaṃpāyana uvāca | cakṣuṣī somasūryau te nāsā sandhyā punaḥ smṛtā | ākāras tv atha saṃskāro vidyujjihvā ca nirmitā | somapānavale pitaraḥ te dantāḥ śrutāḥ | goloko brahmalokaś ca tasya mahātmana oṣṭhau |
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ “ភ្នែកទាំងពីររបស់ព្រះអង្គគឺព្រះច័ន្ទ និងព្រះអាទិត្យ; ច្រមុះត្រូវបានចងចាំថាជាសន្ធ្យា (ពេលព្រលប់)។ រូបកាយរបស់ព្រះអង្គជាសំស្ការ (saṃskāra) ដ៏បរិសុទ្ធ ហើយអណ្តាតត្រូវបានបង្កើតជាផ្លេកបន្ទោរ។ ឱ ព្រះមហាក្សត្រ! បិតរដែលផឹកសោម (Soma) ត្រូវបាននិយាយថាជាធ្មេញរបស់ព្រះអង្គ; ហើយគោលោក (Goloka) និងព្រហ្មលោក (Brahmaloka) ជាបបូរមាត់របស់មហាត្មានោះ។”
वैशग्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse teaches a dharmic-cosmic vision in which the sacred person (or cosmic principle) is not separate from the universe: luminaries, rites, and ancestral orders are integrated into one moral-sacral body. It implies that true refinement (saṃskāra) aligns one’s being with cosmic order and ritual truth.
Vaiśaṃpāyana is describing a majestic, symbolic anatomy—mapping cosmic entities (Moon, Sun), ritual time (Sandhyā), and ancestral beings (Pitṛs) onto bodily features (eyes, nose, tongue, teeth, lips). This is part of a larger Shānti-parvan style exposition that uses grand imagery to communicate metaphysical and ethical order.