Shloka 13
Atithi’s Direction to the Nāga-sage Padma at Naimiṣa (अतिथ्युपदेशः—नैमिषे पद्मनागोपाख्यानप्रस्तावः)
न हांते मन्त्राणां हवनमस्ति न विना पुरुषं तपः सम्भवति | हविर्मन्त्राणां सम्पूजा विद्यते देवमानुष-ऋषीणामनेन त्वं होतेति नियुक्त: | ये च मानुष-होत्राधिकारास्ते च ब्राह्मणस्य हि याजनं विधीयते न क्षत्रवैश्ययोर्दधिजात्योस्तस्माद् ब्राह्मणा हाग्निभूता यज्ञानुद्तन्ति । यज्ञास्ते देवांस्तर्पयन्ति देवा: पृथिवीं भावयन्ति शतपथेडपि हि ब्राह्मणमुखे भवति
na hānte mantrāṇāṁ havanam asti na vinā puruṣaṁ tapaḥ sambhavati | havirmantrāṇāṁ sampūjā vidyate devamānuṣa-ṛṣīṇām anena tvaṁ hoteti niyuktaḥ | ye ca mānuṣa-hotṛ-adhikārās te ca brāhmaṇasya hi yājanaṁ vidhīyate na kṣatravaiśyayoḥ dvijātyos tasmād brāhmaṇā hāgnibhūtā yajñān udvahanti | yajñās te devāṁs tarpayanti devāḥ pṛthivīṁ bhāvayanti śatapathenāpi hi brāhmaṇamukhe bhavati |
អរជុនបាននិយាយថា៖ «ដោយគ្មានមន្ត្រ មិនអាចមានការថ្វាយអាហុតិបានទេ ហើយដោយគ្មានមនុស្ស ក៏មិនអាចសម្រេចតបស្យា (austerity) បានដែរ។ តាមរយៈមន្ត្រដែលភ្ជាប់ជាមួយហវី (លាភ/អាហុតិ) ទេវតា មនុស្ស និងឥសី ត្រូវបានគោរពបូជាត្រឹមត្រូវ; ដូច្នេះ ឱ ព្រះអគ្និ! អ្នកត្រូវបានតែងតាំងជាហោត្រ។ ក្នុងចំណោមមនុស្ស សិទ្ធិធ្វើជាហោត្រ ជាកម្មសិទ្ធិរបស់ព្រាហ្មណ៍តែប៉ុណ្ណោះ ព្រោះច្បាប់ឲ្យធ្វើពិធីជំនួសគេ ត្រូវបានកំណត់សម្រាប់គាត់។ ក្សត្រីយ និងវៃស្យ ទោះជាទ្វិជ (twice-born) ក៏មិនមានសិទ្ធិធ្វើការបូជាចារ្យឡើយ; ដូច្នេះ ព្រាហ្មណ៍ដែលដូចជាអគ្និមានរូប កាន់បន្ទុកយញ្ញទាំងឡាយ។ យញ្ញទាំងនោះធ្វើឲ្យទេវតាពេញចិត្ត ហើយទេវតាវិញធ្វើឲ្យផែនដីរុងរឿងដោយសម្បត្តិ។ សូម្បីតែសតបថព្រាហ្មណ៍ ក៏បាននិយាយអំពីការដាក់អាហុតិទៅក្នុងមាត់ព្រាហ្មណ៍ផងដែរ»។
अजुन उवाच
Educational Q&A
Ritual efficacy depends on both sacred speech (mantra) and a qualified human agent; within the varṇa-based dharma framework presented here, priestly officiation (hotṛ/yājana) is assigned to Brāhmaṇas, and sacrifice is portrayed as sustaining a reciprocal order: humans nourish gods through yajña, and gods sustain the earth’s prosperity.
Arjuna explains the logic of Vedic sacrifice: mantras and offerings constitute worship of gods, humans, and seers; Agni is appointed as the Hotṛ’s medium; and the human officiant role is restricted to Brāhmaṇas. He supports the point by invoking a Vedic authority (Śatapatha Brāhmaṇa) and concludes with the cosmic economy where yajña pleases the gods and the gods make the earth flourish.