Shloka 373
धर्मस्य बहुद्वारत्वम् — Nārada’s Audience with Indra (Śānti-parva 340)
स मन: सर्वभूतानां प्रद्युम्न: परिपठ्यते । “जो उसी संकर्षण अथवा जीवसे उत्पन्न होकर अपने कर्म (ध्यान
sa manaḥ sarvabhūtānāṃ pradyumnaḥ paripaṭhyate |
ភីෂ្មៈបាននិយាយថា៖ គោលការណ៍ដែលជាចិត្តរបស់សត្វទាំងអស់ តាមប្រពៃណីគេអាននិងយល់ថា «ប្រទ្យុម្ន»។ ក្នុងសេចក្តីបង្រៀននេះ «ប្រទ្យុម្ន» មានន័យថា ចិត្តសកល ដែលសត្វលោកទាំងអស់ចុងក្រោយរលាយចូលទៅ។ ហើយដោយឲ្យសកម្មភាពរបស់ខ្លួន—ដូចជា សមាធិ និងការបូជា—ស្របតាមប្រភពខ្ពស់នោះ អ្នកស្វែងរកត្រូវបាននិយាយថា អាចឈានដល់ស្ថានភាពសេរីដូចសនត្កុមារ ទោះនៅរស់ក៏ដោយ។
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse identifies Pradyumna with the universal mind (manaḥ) that pervades all beings; ethically, it points to inner discipline—especially meditation and worship—as a means to align the individual mind with its cosmic source and move toward liberation.
In the Śānti Parva’s instruction section, Bhīṣma is explaining a theological-philosophical mapping of divine principles; here he states that Pradyumna is the name used for the mind of all beings, framing a contemplative doctrine rather than an external event.