Shloka 30
अश्वशिरो-आख्यानम्
Aśvaśiras / Hayaśiras Narrative: Retrieval of the Vedas
यत् तत् सूक्ष्ममविज्ञेयमव्यक्तमचलं ध्रुवम् । इन्द्रियैरिन्द्रियार्थश्व सर्वभूतैश्न॒ वर्जितम् ।।
yat tat sūkṣmam avijñeyam avyaktam acalaṃ dhruvam | indriyair indriyārthaiś ca sarvabhūtaiś ca varjitam || sa hy antarātmā bhūtānāṃ kṣetrajña iti ca kathyate | triguṇavyatirikto vai puruṣa iti kalpitaḥ ||
នារទៈ បានមានពាក្យថា៖ សច្ចធម៌នោះ ដែលល្អិតល្អន់ លើសពីការយល់ដឹងធម្មតា មិនបង្ហាញ មិនរវើរវាយ និងថេរមាំ—លើសពីអារម្មណ៍ វត្ថុអារម្មណ៍ និងសត្វទាំងអស់—ស្ថិតជាអាត្មាខាងក្នុងរបស់សត្វទាំងពួង។ ដូច្នេះហើយ វាត្រូវបានហៅថា «អ្នកដឹងវាល» (kṣetrajña)។ ព្រោះលើសពីគុណទាំងបី វាក៏ត្រូវបានគិតថាជា «បុរស» (puruṣa) ផងដែរ។ ការបង្រៀននេះដាក់ជីវិតធម៌នៅលើការប្រាជ្ញាចែកចេញ៖ អាត្មាពិត មិនមែនជាកាយ-ចិត្តដែលប្រែប្រួលទេ ប៉ុន្តែជាសាក្សីថេរលើសពីគុណ; ការលោះលែងស្ថិតនៅក្នុងការទទួលស្គាល់ភាពខុសគ្នានោះ។
नारद उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that the true Self is the subtle, unmanifest, unchanging reality beyond senses and all objects; as the indwelling witness it is called kṣetrajña, and because it transcends sattva-rajas-tamas it is termed puruṣa. Ethical and spiritual clarity arises from distinguishing this Self from the changing body-mind.
In Śānti Parva’s instruction on liberation and metaphysics, Nārada is explaining to his listener the nature of the highest principle: the inner Self of all beings, described through philosophical epithets (avyakta, dhruva, kṣetrajña, puruṣa) to guide contemplation and discernment.