Shloka 18
Adhyāya 33 — Yudhiṣṭhira’s Post-Conflict Remorse and Inquiry on Āśrama Discipline (शोक-विमर्शः, आश्रम-जिज्ञासा)
हेतुमात्रमिदं तस्य विहितं भरतर्षभ । यद्धन्ति भूतैर्भूतानि तदस्मै रूपमैश्वरम्
hetumātram idaṁ tasya vihitaṁ bharatarṣabha | yad dhanti bhūtair bhūtāni tad asmai rūpam aiśvaram ||
ឱ ព្រះវង្សភារតដ៏ប្រសើរ ការសង្គ្រាមនេះ ត្រូវបានទ្រង់កំណត់ឲ្យជាមធ្យោបាយប៉ុណ្ណោះ។ អ្វីដែលធ្វើឲ្យសត្វមានជីវិតត្រូវសម្លាប់ដោយសត្វមានជីវិតដទៃ—នោះហើយជារូបសម្បត្តិអធិរាជ និងទេវភាពរបស់ទ្រង់៖ កាល ដែលបំពេញការបំផ្លាញ ដោយមិនក្លាយជាភាគីណាមួយ។
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse frames the war as merely an instrument in the hands of a higher power: Time (Kāla). Destruction occurs through the agency of beings themselves, revealing a divine sovereignty that operates through secondary causes rather than personal, partisan action.
Vyāsa addresses a Bharata leader and interprets the great conflict as something arranged by the cosmic order. He explains that the slaying of creatures by other creatures is not random but a manifestation of the lordly power of Time, which uses events like war as its occasion.