Shloka 38
अग्नीषोमोत्पत्तिः
Agni–Soma Origin and the Brahmāgnīṣomīya Doctrine
उदयं ज्योतिषां शश्वत् सोमादीनां करोति यः । अन्तर्देहेषु चोदानं यं वदन्ति मनीषिण:
udayaṁ jyotiṣāṁ śaśvat somādīnāṁ karoti yaḥ | antardeheṣu codānaṁ yaṁ vadanti manīṣiṇaḥ ||
ភីṣ្មៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ អ្នកណាដែលធ្វើឲ្យពន្លឺមេឃទាំងឡាយ—ចាប់ពីព្រះចន្ទជាដើម—រះឡើងជានិច្ច ហើយដែលបណ្ឌិតទាំងឡាយហៅថា «ឧទាន» (Udāna) ជាចរន្តព្រលឹងខ្យល់នៅក្នុងសត្វមានកាយ; អំណាចនោះត្រូវបានបញ្ជាក់ថាជាខ្យល់មហាកាល ដែលគ្រប់គ្រងចលនាឡើងលើ បង្រួមចំណងរវាងដង្ហើមខាងក្នុង និងលំដាប់របៀបនៃមេឃខាងក្រៅ។
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse links macrocosm and microcosm: the same governing principle that orders the rising of celestial lights is present within living beings as Udāna, the upward-moving vital force. It suggests an ethical-spiritual vision where understanding inner discipline (prāṇa) aligns one with cosmic order (ṛta/dharma).
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on higher knowledge and the foundations of order. Here he identifies a cosmic function—causing the luminaries to rise—and equates it with the internal life-current called Udāna, presenting a contemplative teaching on how universal forces operate within the body.