Shloka 84
Śuka’s Guṇa-Transcendence and Vyāsa’s Consolation (शुकगति-वर्णनम्)
परिगणित गुणों और दोषोंमेंसे अमुक गुण या दोष पहले कहना चाहिये और अमुकको पीछे कहना अभीष्ट है। इस प्रकार जो पूर्वापरके क्रमका विचार होता है, उसका नाम क्रम है और जिस वाकयमें ऐसा क्रम हो, उस वाक्यको वाक्यतवेत्ता विद्वान् क्रमयुक्त कहते हैं ।।
bhīṣma uvāca | dharmakāmārthamokṣeṣu pratijñāya viśeṣataḥ | idaṃ tad iti vākyānte procyate sa vinirṇayaḥ ||
ភីष្មៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ ក្នុងចំណោមគុណ និងកំហុសដែលបានរាប់បញ្ជីរួច នេះគួរនិយាយមុន នោះគួរនិយាយក្រោយ—ការពិចារណាលំដាប់មុនក្រោយបែបនេះ ហៅថា «ក្រమ» (លំដាប់) ហើយវាក្យដែលមានលំដាប់បែបនេះ អ្នកប្រាជ្ញវាក្យវិទ្យា ហៅថា «ក្រమយುಕ್ತ» (មានលំដាប់)។ ហើយក្នុងរឿងធម៌ អត្ថ កាម និងមោក្សៈ បើគ្រូធ្វើសច្ចាប្រកាសជាពិសេសថានឹងបញ្ជាក់មួយក្នុងចំណោមនេះជាចំណុចសំខាន់ ហើយនៅចុងបញ្ចប់នៃព្រះវចនៈ សន្និដ្ឋានថា «នេះហើយជាប្រធានបទដែលបានបំណង» នោះការសម្រេចចិត្តដែលបានបង្កប់ឲ្យមាំមួននោះ ហៅថា «វិនិរណយ» (សេចក្តីសម្រេចចុងក្រោយ)។
भीष्य उवाच
Educational Q&A
A discourse becomes a firm doctrinal conclusion (vinirṇaya) when the speaker first announces a specific thesis about one of the four aims of life—dharma, artha, kāma, or mokṣa—and then explicitly seals it at the end by identifying it as the intended point (“this is that”).
In the Shanti Parva’s instructional setting, Bhishma is teaching Yudhishthira principles of correct exposition and doctrinal clarity—how a teacher frames a topic, maintains focus, and concludes with a decisive statement that fixes the intended meaning.