Shloka 48
Śuka’s Guṇa-Transcendence and Vyāsa’s Consolation (शुकगति-वर्णनम्)
मेरी तो यह धारणा है कि गेरुआ वस्त्र पहनना, मस्तक मुड़ा लेना तथा त्रिदण्ड और कमण्डलु धारण करना--ये सब उत्कृष्ट संन्यासमार्गका परिचय देनेवाले चिह्नमात्र हैं। इनके द्वारा मोक्षकी सिद्धि नहीं होती ।।
janaka uvāca | yadi saty api liṅgair asmin jñānam evātra kāraṇam | nirmokṣāyeha duḥkhasya liṅgamātraṃ nirarthakam ||
ព្រះបាទជនកៈមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ទោះមានសញ្ញាខាងក្រៅទាំងនេះក៏ដោយ បើក្នុងរឿងនេះ “ចំណេះដឹង” តែប៉ុណ្ណោះជាមូលហេតុពិតសម្រាប់ការរួចផុតពីទុក្ខនៅទីនេះយ៉ាងពេញលេញ នោះសញ្ញាខាងក្រៅទាំងឡាយគ្រាន់តែឥតប្រយោជន៍។ សញ្ញានៃសន្យាស—សម្លៀកបំពាក់កាសាយៈ ក្បាលកោរ ត្រីទណ្ឌ និងកមណ្ឌលុ—អាចបង្ហាញផ្លូវបាន ប៉ុន្តែមោក្សៈមិនសម្រេចដោយនិមិត្តសញ្ញាទេ; វាសម្រេចដោយការយល់ឃើញជ្រាលជ្រៅ»។
जनक उवाच
Educational Q&A
Liberation from suffering is achieved by jñāna (true knowledge/realization), not by external ascetic symbols; outward marks may indicate a renunciant’s path but are not themselves the means to mokṣa.
In the Śānti Parva’s discourse on dharma and liberation, King Janaka speaks as a teacher-figure, critiquing reliance on external renunciant emblems and emphasizing inner realization as the decisive means to freedom from duḥkha.