Shloka 153
Śuka’s Guṇa-Transcendence and Vyāsa’s Consolation (शुकगति-वर्णनम्)
डन्द्वैस्तैस्तैस्त्वपहत: सर्वतः परिशड्कित: । बहुप्रत्यर्थिकं राज्यमुपास्ते गणयन्निशा:,वह नाना प्रकारके द्वन्द्*ोंस आहत और सब ओरसे शंकित हो रातें गिनता हुआ अनेक शत्रुओंसे भरे हुए राज्यका सेवन करता है
Dvandvaiḥ tais tais tv apahataḥ sarvataḥ pariśaṅkitaḥ | bahu-pratyarthikaṁ rājyam upāste gaṇayann niśāḥ ||
ភីṣ្មៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ ត្រូវបានវាយប្រហារឡើងវិញឡើងវិញដោយទ្វន្ទ្វជាច្រើនប្រភេទ ហើយត្រូវសង្ស័យពីគ្រប់ទិស ព្រះមហាក្សត្ររស់នៅក្នុង «រាជ្យ» ដូចជាការរីករាយតែតាមឈ្មោះ—គ្រាន់តែរាប់យប់ឲ្យកន្លងទៅ—ខណៈដែលគ្រប់គ្រងនគរដែលពោរពេញដោយសត្រូវជាច្រើន។ ខគម្ពីរនេះបង្ហាញថា អំណាចដែលបាន ឬរក្សាទុកក្នុងភាពសត្រូវ គឺមានតម្លៃសីលធម៌ធ្ងន់ធ្ងរ; អធិបតេយ្យដែលគ្មានទំនុកចិត្ត ក្លាយជាបន្ទុកដែលលេបលាន់សេចក្តីសុខក្នុងចិត្ត។
भीष्य उवाच
Educational Q&A
Rule sustained amid constant rivalry and suspicion destroys inner peace; a kingdom surrounded by adversaries becomes a source of fear rather than fulfillment. Rajadharma therefore requires securing trust, reducing enmity, and governing in a way that does not multiply opponents.
In the Śānti Parva’s instruction on राजधर्म (the duties of kings), Bhīṣma describes the psychological state of a ruler who is continually battered by conflicts and distrust. Such a king spends sleepless nights, merely ‘counting’ them, while trying to manage a realm contested by many enemies.