Shloka 70
नारद–शुक संवादः
Impermanence, Svabhāva, and Śuka’s Resolve for Yoga
अबुध्यमानां प्रकृति बुध्यते पडचरविंशक: । नतु बुध्यति गन्धर्व प्रकृति: पडचविंशकम्,गन्धर्व! प्रकृति जड है, इसलिये उसे पचीसवाँ तत्त्व--जीवात्मा तो जानता है; किंतु प्रकृति जीवात्माको नहीं जानती
abudhyamānāṃ prakṛtiṃ budhyate pañcaviṃśakaḥ | na tu budhyati gandharva prakṛtiḥ pañcaviṃśakam, gandharva |
យាជ្ញវល្ក្យៈបានមានព្រះវាចា៖ «ឱ កន្ធರ್ವ! ប្រក្រឹតិ (Prakṛti) ដែលគ្មានចិត្តដឹង មិនអាចដឹងអ្វីបានទេ; ផ្ទុយទៅវិញ តត្ត្វទី២៥—អាត្មាដែលមានស្មារតី—ជាអ្នកដឹងប្រក្រឹតិ។ តែប្រក្រឹតិ មិនដឹងតត្ត្វទី២៥ឡើយ។ ដូច្នេះ អ្នកដឹង និងអ្វីដែលត្រូវដឹង គឺខុសគ្នា ហើយស្មារតីមិនអាចកាត់បន្ថយទៅជាធម្មជាតិវត្ថុបានទេ»។
याज़्ञवल्क्य उवाच
Educational Q&A
The verse teaches the Sāṅkhya-style distinction between the conscious knower (the twenty-fifth principle, Puruṣa/Ātman) and unconscious material nature (Prakṛti). The Self can cognize Prakṛti, but Prakṛti—being inert—cannot cognize the Self; therefore consciousness is not a product of matter.
In Śānti Parva’s philosophical instruction, Yājñavalkya addresses a Gandharva and clarifies the relationship between Prakṛti and the twenty-fifth tattva. The statement functions as a doctrinal point within a teaching dialogue aimed at right discernment leading toward liberation.