Shloka 12
Aśoka-śāstra: Nārada’s Instruction on the Cessation of Śoka
Grief
प्रकृतेविक्रियापत्ति: षण्मासान्मृत्युलक्षणम् | यदि मनुष्यकी बहुत बढ़ी-चढ़ी कान्ति भी अत्यन्त फीकी पड़ जाय, अधिक बुद्धिमत्ता भी बुद्धिहीनतामें परिणत हो जाय और स्वभावमें भी भारी उलट-फेर हो जाय तो यह उसके छ: महीनेके भीतर ही होनेवाली मृत्युका सूचक है ।।
yājñavalkya uvāca | prakṛte vikriyāpattiḥ ṣaṇmāsān mṛtyulakṣaṇam | daivatāny avajānāti brāhmaṇaiś ca virudhyate |
យាជ្ញវល្ក្យៈ បានមានព្រះវាចា៖ «ការប្រែប្រួលខ្លាំងបំផុតពីសភាពធម្មជាតិរបស់ខ្លួន គឺជាសញ្ញានៃមរណភាពក្នុងរយៈពេលប្រាំមួយខែ។ ប្រសិនបើពន្លឺកន្តិ៍ដែលធ្លាប់រុងរឿង ស្រាប់តែស្រអាប់ចុះ ប្រាជ្ញាដ៏មុតមាំរលាយទៅជាភាពល្ងង់ ហើយអាកប្បកិរិយានិងចរិតប្រែប្លែកយ៉ាងខ្លាំង នោះជាសញ្ញាថាមរណភាពជិតមកដល់។ ដូចគ្នានេះដែរ បើមនុស្សម្នាក់ចាប់ផ្តើមមើលងាយទេវតា និងក្លាយជាសត្រូវនឹងព្រះព្រាហ្មណ៍ នោះបង្ហាញពីការធ្លាក់ចុះធ្ងន់ធ្ងរនៃធម៌ និងទីបញ្ចប់ដែលកំពុងខិតជិត»។
याज्ञवल्क्य उवाच
Educational Q&A
Sudden, profound deterioration in character, clarity, and reverence—especially contempt for the divine and conflict with brāhmaṇas—is presented as both a moral fall and an ominous sign of imminent death; the teaching urges vigilance over one’s inner nature and dharmic conduct.
In Śānti Parva’s didactic setting, Yājñavalkya instructs about mṛtyu-lakṣaṇas (signs of approaching death), describing observable changes in a person’s disposition and behavior that indicate a near end and a collapse of dharmic orientation.