Shloka 15
नारद–शुक संवादः (Nārada–Śuka Dialogue): Tyāga, Saṃyama, and Vyakta–Avyakta Viveka
मनस्तथैवाहंकारे प्रतिष्ठाप्प नराधिप । अहंकार तथा बुद्धौ बुद्धिं च प्रकृतावपि
manas tathaivāhaṅkāre pratiṣṭhāpya narādhipa | ahaṅkāras tathā buddhau buddhiṁ ca prakṛtāv api ||
យាជ្ញវល្ក្យៈបានមានព្រះវាចា៖ «ឱ ព្រះមហាក្សត្រ! ដោយដាក់ចិត្តឲ្យស្ថិតក្នុងអហង្គារៈ (អារម្មណ៍ “ខ្ញុំ”), ដាក់អហង្គារៈក្នុងពុទ្ធិ (បញ្ញាវិនិច្ឆ័យ), ហើយដាក់ពុទ្ធិវិញក្នុងប្រក្រឹតិ (ធម្មជាតិដើម) នោះមនុស្សអាចតាមដានអង្គធាតុខាងក្នុងឲ្យត្រឡប់ទៅមូលដ្ឋានស្រាលល្អិតជាង។ នេះជាលំដាប់សមាធិដែលធ្វើឲ្យយល់ថាជីវិតផ្លូវចិត្តពឹងផ្អែកលើគោលការណ៍ជ្រៅៗ ហើយបន្ធូរភាពជាប់ពាក់នឹងចលនាចិត្តដែលប្រែប្រួល»។
याज़्ञवल्क्य उवाच
Educational Q&A
The verse presents a hierarchical mapping of inner faculties—mind (manas) grounded in ego-sense (ahaṅkāra), ego-sense in intellect (buddhi), and intellect in Prakṛti—so that one sees these as conditioned processes rather than the true Self, aiding detachment and liberation-oriented discernment.
In a didactic dialogue within Śānti Parva, the sage Yājñavalkya instructs a king on contemplative analysis of the psyche, explaining how to ‘place’ each faculty into its subtler source as part of a philosophical teaching on the constituents of experience and the path to inner peace.