Shloka 18
जनक–सुलभा संवादः
Janaka–Sulabhā Dialogue on Mokṣa and Non-attachment
चेतनेन समेतस्य पञ्चविंशतिकस्य ह । एकत्वं वै भवत्यस्य यदा बुद्धा न बुध्यते
cetanena sametasya pañcaviṁśatikasya ha | ekatvaṁ vai bhavaty asya yadā buddhā na budhyate ||
វសិષ્ઠៈ បានមានព្រះវាចា៖ នៅពេលជីវាត្មា—ដែលត្រូវរាប់ក្នុងតត្តវៈម្ភៃប្រាំ ហើយភ្ជាប់ជាមួយចេតនាបរិសុទ្ធ—មិន “ដឹង” តាមរយៈព្រះបញ្ញា (ពុទ្ធិ) ទៀត នោះមានន័យថា វាឈប់យកសមាសធាតុអចេតនៈជាខ្លួន “ខ្ញុំ” ឬ “របស់ខ្ញុំ”; នៅពេលនោះ ភាពឯកភាពរបស់វាជាមួយបរមសច្ចៈដ៏ចេតនានិច្ច ត្រូវបានសម្រេច។
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
Liberation arises when the self stops identifying with the inert psycho-physical aggregate through buddhi; with the collapse of ‘I/mine’ appropriation, the self’s unity with the ever-conscious Supreme is realized.
In the Śānti Parva’s instruction on liberation, Vasiṣṭha explains a Sāṅkhya-leaning analysis: the self (counted among the tattvas) is associated with consciousness, and when intellect ceases to project identification, the realization of oneness with the Supreme follows.