Shloka 36
Jarā-Mṛtyu-anatikrama: Janaka–Pañcaśikha-saṃvāda
Aging and Death Cannot Be Overstepped
“पहले जो मैंने इसके प्रति ममता की थी, उसके कारण मुझे भिन्न-भिन्न योनियोंमें भटकना पड़ा। यद्यपि मैं ममतारहित हूँ तो भी इस प्रकृतिजनित ममताने भिन्न-भिन्न योनियोंमें मुझे डालकर मेरी बड़ी दुर्दशा कर डाली ।।
pūrvaṃ yā mayā ’smin prati mamatā kṛtā, tayā hetunā me nānāyoniṣu bhramaṇaṃ prāptam | yadyapy ahaṃ mamatārahitaḥ, tathāpi prakṛtijanita-mamatayā nānāyoniṣu nikṣipya mama mahad duḥkhaṃ kṛtam || yoniṣu vartamānena naṣṭasaṃjñena cetasā | na mamātrānayā kāryam ahaṃkārakṛtātmayā ||
វសិដ្ឋៈបានមានពាក្យថា៖ «កាលពីមុន ព្រោះខ្ញុំបានកាន់កាប់វាដោយមមតា ខ្ញុំត្រូវបង្ខំឲ្យវង្វេងឆ្លងកាត់កំណើតជាច្រើនប្រភេទ។ ទោះឥឡូវខ្ញុំគ្មានការចងចិត្តផ្ទាល់ខ្លួនទៀត ក៏មមតាដែលកើតពីប្រក្រឹតិនោះបានបោះខ្ញុំចូលទៅក្នុងស្បូននានា ហើយនាំឲ្យខ្ញុំទទួលទុក្ខវេទនាខ្លាំង។ ខណៈដែលខ្ញុំរត់រវល់ក្នុងកំណើតទាំងនោះ ចិត្តខ្ញុំបានបាត់បង់ការយល់ដឹងច្បាស់លាស់។ ឥឡូវនេះ ខ្ញុំមិនមានការងារអ្វីជាមួយធម្មជាតិដែលបង្កើតដោយអហង្គារនេះទៀតឡើយ; ខ្ញុំនឹងមិនអនុញ្ញាតឲ្យអារម្មណ៍ ‘ខ្ញុំ’ និង ‘របស់ខ្ញុំ’ គ្រប់គ្រងខ្ញុំម្តងទៀតទេ»។
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
Possessive attachment (mamatā) and ego-sense (ahaṃkāra) bind consciousness to saṃsāra, producing repeated births and loss of clarity. Freedom comes by refusing identification with ego-made nature and cultivating detachment and self-knowledge.
Vasiṣṭha reflects on his own past bondage: due to earlier possessiveness he wandered through many births and his awareness became obscured. He now declares renunciation of ego-driven identification with Prakṛti, marking a turn toward liberation.