Shloka 17
अव्यक्त–पुरुष–विवेकः (Discrimination of Avyakta/Prakṛti and Puruṣa) — Yājñavalkya’s Anvīkṣikī to Viśvāvasu
न चाभिमन्यते किंचिन्न च बुध्यति काषठवत् । तदा प्रकृतिमापन्नं युक्तमाहुर्मनीषिण:
na cābhimanyate kiṃcin na ca budhyati kāṣṭhavat | tadā prakṛtim āpannaṃ yuktam āhur manīṣiṇaḥ ||
វសិષ્ઠៈបានមានពាក្យថា៖ «នៅពេលមនុស្សម្នាក់ មិនអះអាងថា “នេះជារបស់ខ្ញុំ” ចំពោះអ្វីទាំងអស់ ហើយសូម្បីតែការទទួលដឹងក៏មិនកើតឡើង—ស្ថិតដូចឈើមួយដុំ—នោះ បុរសប្រាជ្ញាប្រកាសថា គាត់បានត្រឡប់ទៅសភាពដើមរបស់ខ្លួន និងបានភ្ជាប់ជាប់ក្នុងយោគៈពិតប្រាកដ។ ក្នុងស្ថានភាពនេះ ចិត្តមិនកើតសេចក្តីប៉ងប្រាថ្នា ឬការស្ថាបនាអ្វីឡើយ ហើយឥន្ទ្រីមិនរត់ចេញក្រៅ; គោលបង្រៀនបង្ហាញពីសេរីភាពខាងធម៌ ដោយគ្មានការកាន់កាប់ និងអហങ്കារ ដែលស្ថិរភាពខាងក្នុងជំនួសការចាប់យកប្រតិកម្ម»។
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
The verse defines a hallmark of yogic integration: the cessation of possessive identification (abhimāna) and reactive cognition, so that one abides in one’s own nature (prakṛti) without mental constructions. Ethically, it points to freedom from ‘mine-ness’ and ego-driven grasping, which stabilizes conduct and reduces harm.
Vasiṣṭha is instructing about inner realization and the yogic condition. He describes a state where the senses and mind no longer project outward and the person remains unmoved—‘like wood’—not as dullness, but as non-reactive steadiness that the wise recognize as true yoga and return to one’s pure nature.