Shloka 423
अव्यक्त-गुण-पुरुषविवेकः | Avyakta, Guṇas, and Discrimination of Puruṣa
तेन देवमनुष्येषु निरये चोपपद्यते । इसी तरह बारी-बारीसे वह जीव मानव-योनिसे नरकमें (और नरकसे मानवयोनिमें) आता-जाता रहता है। आत्मासे भिन्न तथा आत्माके गुण चैतन्य आदिसे युक्त जो इन्द्रियोंका समुदाय शरीरमें ऐसी भावना रखता है कि “यह मैं हूँ” वही देवलोक
tena deva-manuṣyeṣu niraye copapadyate |
វសិષ્ઠបានមានព្រះវាចា៖ ដោយការយល់ច្រឡំនោះ សត្វមានកាយកើតក្នុងលោកទេវ និងក្នុងមនុស្ស ហើយក៏ធ្លាក់ចូលនរកផងដែរ។ ដូច្នេះ វាវង្វេងទៅមកម្តងហើយម្តងទៀត—ពីកំណើតមនុស្សទៅនរក ហើយពីនរកត្រឡប់មកកំណើតមនុស្ស—ព្រោះវាចាត់ទុកក្រុមអង្គសញ្ញាណ (អង្គសរីរៈនៃអារម្មណ៍) ដែលស្ថិតក្នុងរាងកាយ ហើយខុសពីអាត្មា ថាជា “ខ្ញុំ”។
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
Misidentifying the Self with the body and senses (the ‘I am this’ notion) becomes the cause of repeated transmigration, leading to births in higher and lower realms—including heaven, human life, and hell.
Vasiṣṭha is explaining the mechanism of saṃsāra: due to egoic identification with the sensory aggregate in the body, the jīva repeatedly attains different states of existence, cycling through various realms.