Shloka 4
कोशकारो यथा<55त्मानं कीट: समवरुन्धति । सूत्रतन्तुगुणर्नित्यं तथायमगुणो गुणौ:,जैसे रेशमका कीड़ा अपने ही उत्पन्न किये हुए तन्तुओंसे अपनेको सब ओरसे बाँध लेता है, उसी प्रकार यह निर्गुण आत्मा भी अपने ही प्रकट किये हुए प्राकृत गुणोंसे बाँध जाता है
kośakāro yathātmānaṁ kīṭaḥ samavarundhati | sūtratantuguṇair nityaṁ tathāyam aguṇo guṇaiḥ ||
វសិષ્ઠៈ បានមានពាក្យថា៖ ដូចដង្កូវសូត្រ ដែលដោយខ្សែសូត្រដែលវាផលិតឡើងដោយខ្លួនឯង បានរុំព័ទ្ធ និងចងខ្លួនវាទុកជុំវិញគ្រប់ទិស ដូច្នោះដែរ អាត្មានេះ—ទោះជាពិតប្រាកដលើសលប់ពីគុណទាំងអស់—ក៏ក្លាយជាចងក្រងដោយគុណ (guṇa) ដែលវាបង្ហាញឡើងដោយខ្លួនឯង។ ការបង្រៀននេះបង្ហាញឲ្យប្រុងប្រយ័ត្នផ្លូវធម៌៖ ពន្ធនាការមិនមែនត្រូវបានដាក់ពីក្រៅតែប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែត្រូវបានសាងសង់ដោយទម្លាប់ និងការចាប់យកអត្តសញ្ញាណរបស់ខ្លួនឯង ហើយសេរីភាពចាប់ផ្តើមពីការយល់ឃើញថា គុណទាំងឡាយមិនមែនជាអាត្មា។
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
Bondage is self-woven: the Self is intrinsically attributeless (aguṇa), yet through identification with the guṇas of prakṛti—habits, emotions, and mental dispositions it helps manifest—it experiences confinement. Discriminative knowledge (viveka) loosens this identification and points toward liberation.
In Śānti Parva’s instruction on liberation, Vasiṣṭha uses a vivid analogy: like a silkworm trapped in its own cocoon, the embodied being becomes trapped by its own produced guṇas. The verse functions as a didactic image within a larger discourse on how saṁsāra arises and how it can be transcended.